Etat nie znika. Znika równowaga na rynku pracy
Na naszych oczach dokonuje się jedna z najgłębszych zmian na rynku pracy od dekad. Nie w formie jednego przełomowego przepisu ani spektakularnego kryzysu, lecz jako splot kilku procesów, które zaczęły na siebie nachodzić szybciej, niż ktokolwiek zakładał.
„Elastyczne formy zatrudnienia”, gig economy i automatyzacja przestają być marginesem. Dla wielu firm stały się podstawowym modelem działania. Dla wielu pracowników – jedyną realną opcją utrzymania się na rynku.
To moment, w którym klasyczne pytanie „etat czy B2B” przestaje wystarczać.
Biznes przyspiesza, bo musi
Z punktu widzenia firm ta zmiana nie jest ideologiczna. Jest reakcją na realia. Zmienny popyt, presja kosztowa, krótkie cykle zamówień, sezonowość i coraz większa rola technologii sprawiają, że zatrudnianie ludzi „na stałe” coraz rzadziej pasuje do rytmu biznesu. W logistyce, e-commerce, usługach czy w IT elastyczność stała się warunkiem konkurencyjności, a nie dodatkiem.
Platformy cyfrowe, które organizują pracę tysięcy kurierów czy wykonawców usług, argumentują, że sztywne formy zatrudnienia podniosłyby koszty, ceny dla konsumentów i ograniczyły dostępność pracy. W najnowszych analizach przygotowanych przez Pragmatic Policy Group pojawia się ostrzeżenie, że zbyt sztywne wdrożenie unijnej dyrektywy dotyczącej pracy platformowej mogłoby drastycznie ograniczyć liczbę dostępnych zleceń, zmniejszyć dochody wykonawców i uderzyć w przychody sprzedawców – zwłaszcza małych firm korzystających z platform do dotarcia do klientów.
Ten punkt widzenia sprowadza się do jednej tezy: rynek pracy musi być elastyczny, bo taka jest dzisiaj gospodarka.
Bezpieczeństwo nie jest luksusem
Równolegle narasta jednak druga perspektywa, której nie da się zbyć jako sentymentu do „starego porządku”. Dla bardzo wielu osób elastyczność oznacza nie wolność, lecz brak stabilności. Praca na własnej działalności, kontraktach czy „na aplikacji” często wygląda w praktyce jak etat bez etatu: te same obowiązki, ten sam obszar pracy, jeden zleceniodawca, ale bez urlopu, chorobowego i przewidywalności dochodów.
Czytaj więcej w Bizblogu o zmianach na rynku pracy
To właśnie w tym miejscu pojawia się napięcie, którego nie da się rozbroić prostym argumentem ekonomicznym. Oczekiwanie elementarnego poczucia bezpieczeństwa nie jest roszczeniem. Jest warunkiem uczestnictwa w rynku pracy dla osób, które nie mają kapitału, oszczędności ani wysokich kompetencji pozwalających swobodnie wybierać zlecenia.
W sporach wokół kurierów, pracy platformowej czy wypychania na B2B nie chodzi więc wyłącznie o formę umowy. Chodzi o to, gdzie kończy się elastyczność, a zaczyna przerzucanie całego ryzyka na jednostkę.
Państwo w trudnym momencie
Ten konflikt interesów zbiegł się w Polsce z debatą o wzmocnieniu uprawnień Państwowa Inspekcja Pracy i wdrażaniu unijnej dyrektywy PWD. Z jednej strony była to próba odpowiedzi na realne nadużycia i fikcyjne samozatrudnienie. Z drugiej – obawa przed skutkami zbyt sztywnej regulacji w gospodarce, która już w dużej mierze opiera się na elastycznych formach pracy.
„Weto” premiera Donald Tusk wobec rozszerzenia kompetencji PIP można czytać jako decyzję ostrożnościową. Ale równie dobrze jako sygnał, że państwo nie jest dziś gotowe wziąć na siebie odpowiedzialności za skutki jednego, twardego rozstrzygnięcia. Efekt jest taki, że rynek pracy wchodzi w fazę transformacji bez arbitra, który jasno określiłby granice gry.
Polska nie startuje z neutralnej pozycji
Jest jeszcze jeden element, który czyni ten moment szczególnie trudnym. Polska od lat należy do krajów o bardzo wysokim udziale samozatrudnienia, w tym samozatrudnienia, które w praktyce zastępuje etat. W unijnych analizach regularnie pojawiamy się w ścisłej czołówce państw, gdzie relacja „pracownik–przedsiębiorca” bywa czysto formalna.
To oznacza, że debata o elastyczności nie zaczyna się u nas od zera. Rynek pracy był rozmiękczany przez lata, głównie z powodów kosztowych. Dlatego każda kolejna liberalizacja działa szybciej i mocniej niż w krajach, gdzie etat pozostaje dominującym standardem.
Moment przełomu bez prostych odpowiedzi
Wszystko to prowadzi do wniosku, który nie jest ani wygodny, ani uspokajający. Rynek pracy znalazł się w punkcie, w którym każde rozwiązanie ma wysoką cenę. Zbyt sztywna regulacja grozi szokiem gospodarczym i utratą części aktywności. Brak regulacji oznacza dalsze przesuwanie ryzyka na pracowników i pogłębianie niepewności.
To nie jest wybór między „ochroną” a „rozwojem”. To wybór między różnymi kosztami, które ktoś i tak poniesie. W takich warunkach zachowanie równowagi na rynku pracy będzie coraz trudniejsze – zwłaszcza w kraju, który już dziś jest jednym z najbardziej „elastycznych” w Unii.
Etat nie znika. Ale znika świat, w którym był oczywistym punktem odniesienia. A nowego kompromisu nie widać.
