Energetyka

Coraz głośnie robi się znowu o kopalni Turów. Najpierw Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska wydał decyzję środowiskową, która pozwala fedrować w tej odkrywce nawet do 2044 r. Teraz z kolei głos podnoszą czeskie i niemieckie organizacje pozarządowe, które skarżą się do Komisji Europejskiej na rząd w Pradze, który wziął od Polski wynegocjowane odszkodowanie i już - zdaniem skarżących - nie przejmuje się ani tamtejszym środowiskiem, ani skarżącymi się na ciągły brak wody mieszkańcami.

Mówi się, że jeśli mimo zapowiedzi będzie jednak cyrk tej zimy z dostępem do węgla dla gospodarstw domowych, może to oznaczać finisz krótkiej, ale błyskotliwej kariery politycznej premiera Mateusza Morawieckiego. Trudno więc się dziwić, że obecnie państwowa machina ma na celowniku w pierwszej kolejności opał i jego dystrybucje. Sklep PGG oferuje odbiór osobisty albo za pośrednictwem Kwalifikowanych Dostawców Węgla, za chwilę też czarne złoto zaczną sprzedawać samorządowcy. To ciągle może nie wystarczyć. Dlatego miejsce dla węgla robią już nawet pociągi pasażerskie.

Na początku października w Polsce na tyle dobrze wiało, że przez krótki moment mieliśmy nawet najtańszą energię w Europie. Ale te czasy już minęły i ceny energii wracają do normy. 22 października mieliśmy drugą najdroższą energię w UE. Na rychłe odwrócenie tego trendu nie ma co liczyć. Nadzieję odbiera cena węgla w sprzedaży dla energetyki i ciepłownictwa. Stawiania na węgiel jako paliwo przejściowe nam nie pomoże.

Chociaż premier Mateusz Morawiecki przed wakacjami zapowiadał jeszcze w tym roku zwiększenie krajowego wydobycia węgla, to wiadomo już, że nic z tego nie będzie. Kopalnie szykują się natomiast na nowe inwestycje i chcą fedrować ze zdwojoną parą już w przyszłym roku. Polska Grupa Górnicza mówi o większej produkcji w 2023 r. o co najmniej pół miliona ton węgla. Ma to kosztować nawet 7 mld zł, jak nie więcej. Ale związkowcy tonują te hurra optymistyczne nastroje.

Najpierw rząd miał tylko zadbać o tych, którzy swoje domy ogrzewają węglem. Jednak reszta podniosła raban i trzeba było pochylić się nad regulacjami ścinającymi ceny energii dla wszystkich. I tak powstała specjalna ustawa. Eksperci z jednej strony ją chwalą, ale z drugiej zwracają uwagę m.in. na brak konsultacji społecznych. W efekcie te przepisy prawa mają być poważnym zagrożeniem dla OZE w Polsce.

Od paru tygodni mówi się, że Amerykanie mają wybudować pierwszą elektrownię jądrową w Polsce. Ostatecznie potwierdzić miała to wizyta wicepremiera i szefa aktywów państwowych Jacka Sasina oraz minister klimatu i środowiska Anny Moskwy w Stanach Zjednoczonych. Ale zamiast podpisania umowy z polskim rządem mamy wniosek Amerykanów do sądu, którego celem jest zablokowanie ewentualnego porozumienia Polski z Koreańczykami.

Ministerstwo Aktywów Państwowych postawiło kolejny krok w kierunku powołania do życia Narodowej Agencji Bezpieczeństwa Energetycznego (NABE). Na pierwszy ogień idą kopalnie Tauronu. Ale i tak poślizgu nie uda się uniknąć. Skarb Państwa miał aktywa węglowe po spółkach energetycznych posprzątać do końca roku. Ale szanse, że dotrzyma tego terminu, są minimalne. Właściwie ich już nie ma.

Polska już udowodniła, że jest mistrzem świata w fotowoltaice, a popyt na pompy ciepła jest taki, że urządzenia po prostu trudno kupić. Nawet z wiatrem sobie nieźle radzimy, chociaż na pełne rozwinięcie energetycznych skrzydeł nie pozwala zasada 10H. Jedno jest więc pewne: Polaków do OZE nie trzeba specjalnie namawiać. A jednak dyskusja toczy się głównie wokół węgla. Dlaczego? Na to pytanie staramy się odpowiedzieć razem z Marcinem Roszkowskim, ekonomistą, prezesem Instytutu Jagiellońskiego.

Australia Południowa jest trzy razy większa od Polski. Mimo tak dużej powierzchni zdecydowała się na eksperyment i błyskawicznie rezygnuje z wykorzystania paliw kopalnych, zastępując je OZE. Efekt? Już przez pół roku woda i słońce dostarczają mieszkańcom 100 proc. potrzebnej energii.

Kancelaria Prezesa Rady Ministrów tłumaczy, co trzeba zrobić, żeby kupić węgiel w swojej gminie. Przykład miejscowości Walce (opolskie) pokazuje, że lepiej wcześniej wszystko ustalić i dogadać. Bo w Polskiej Grupie Energetycznej (PGE) owszem można składać zamówienia, ale niewiele z tego składania potem wynika.

To kwestia paru tygodni. Dwóch, może trzech. W tym czasie powinniśmy się już dowiedzieć, kto wybuduje pierwszą, polską elektrownie jądrową. Teraz okazuje się, że te atomowe plany Warszawy martwią Estonię. Z kolei u naszych zachodnich sąsiadów trwa w rządzie cały czas przeciąganie liny i nie ma jeszcze ostatecznej decyzji co do tego, co Niemcy zrobią w przyszłości ze swoimi reaktorami. Zieloni chcą je szybko wyłączać, a liberałowie zwracają uwagę na bezpieczeństwo energetyczne.

Rok temu, kiedy jeszcze nikt na poważnie nie brał pod uwagę ani rosyjskiej napaści na Ukrainę ani bezprecedensowego kryzysu energetycznego, baryłka ropy kosztowała w granicach 83-84 dol. A ile kosztuje teraz? Tyle samo. Czy to jednak oznacza, że w Polsce kierowcy przynajmniej na chwilę mogą wziąć głębszy oddech i ceny paliw zaczną spadać? Być może tak pod warunkiem, że obserwowane obecnie obniżki cen hurtowych utrzymają się w kolejnych dniach.

Sklep PGG chwali się jednymi z najniższych cen węgla na polskim rynku, dużą liczbą obsłużonych klientów i wprowadzanymi dla ich dobra nowymi funkcjami tego zakupowego serwisu. Ale w tej beczce miodu jest też pokaźna łyżka dziegciu. Ludzie skarżą się na spore koszty transportu, który po wprowadzeniu sieci Kwalifikowanych Dostawców Węgla miał być łatwy, przyjemny i przede wszystko jednak tani. Niestety często taki nie jest, a ludzie czują się oszukani.

Jarosław Kaczyński uważa, że Polska musi być przede wszystkim ogrzana, dlatego w tym celu można wrzucać do pieca, co się da (oprócz opon). Media już donoszą, że Polacy posłuchali tej rady i na opał wykorzystują płyty meblowe. Przez to już w wyjątkowo zimnym wrześniu smog dawał się mocno we znaki, a im za oknem zimniej – tym pod tym względem jest tylko gorzej. Bezradnie rozkładają ręce twórcy regionalnych przepisów antysmogowych, prosząc o reakcję Ministerstwo Klimatu.

Czy owe 3 tys. zł mu się należały? Nie – to jeden z tych przypadków, kiedy ktoś próbował wyłudzić dodatek na węgiel. A borykać się z oszustami i wyłudzaczami muszą pracownicy socjalni. Zamiast nieść pomoc zamieniamy się w kontrolera wysyłanego przez państwo polskie, które nie poradziło sobie z prawidłowym zapisem ustawy. Dotarcie do osób potrzebujących stało się nierealizowane – mówi Paweł Maczyński, przewodniczący Polskiej Federacji Związkowej Pracowników Socjalnych i Pomocy Społecznej. I dodaje: Pomoc społeczna leży, osoby wykluczone zostały poświęcone na rzecz pomocy ogółowi obywateli, również tym bogatym i samodzielnym.

Na krajowym rynku opału dzieją się cuda, za które wszyscy słono zapłacimy. W ciągu raptem miesiąca cena węgla na potrzeby energetyki zawodowej i ciepłownictwa bardzo wyraźnie wzrosła, nawet o blisko 300 proc. Jakby tego było mało nadeszły też bardzo kiepskie informacje dotyczące krajowego wydobycia węgla. Tak źle ostatni raz było w maju i czerwcu 2020 r. A wcześniej nigdy w historii. Podobnie rzecz ma się w przypadku przykopalnianych zapasów węgla.

Władimir Putin myślał, że podporządkowanie Ukrainy Rosji zajmie mu kilka dni, a uzależniony energetycznie od Moskwy Zachód ograniczy się do pomruku niezadowolenia. Stało się jednak inaczej i od kilku miesięcy jesteśmy świadkami burzenia się starego ładu energetycznego opartego na rosyjskich surowcach. Kreml jeszcze stara się ratować sytuację i namawia Turcję na gazową współpracę. Ale trendu odchodzenia od energii z Rosji już się nie da zatrzymać.

Rząd dogadał się z samorządowcami w sprawie ceny węgla z importu i jego dystrybucji. Teraz nad projektem ustawy pochyli się Sejm. Tymczasem kolejna spółka wydobywcza zmienia cennik. Tym razem chodzi o Przedsiębiorstwo Górnicze Silesia. Sprawdzamy, gdzie przy tej okazji najtaniej kupić można krajowy węgiel, a gdzie trzeba zapłacić za niego najwięcej.

Co dalej z polskimi kopalniami? Czy będą wygaszane w kolejnych latach, tak jak to wskazuje przyjęty przez rząd i górników harmonogram umowy społecznej? Zadaliśmy takie pytania, ale Ministerstwo Aktywów Państwowych milczy jak zaklęte. Zwróciliśmy się więc do związkowców, z nadzieją, że być może oni wiedzą więcej. Niestety oni też nie znają żadnych szczegółów.

Chociaż w Polsce, na rok przed wyborami parlamentarnymi, nakręcana jest coraz bardziej węglowa spirala, a politycy tylko w czarnym złocie widzą bezpieczeństwo energetyczne, to w UE dominuje jednak pogląd, że obecny kryzys energetyczny przyspieszy a nie spowolni unijna transformację. Taka taktyka najbardziej podoba się państwom afrykańskim, które chętnie przyłożyłyby się do odzwyczajenia Europy od paliw kopalnych. Pierwszy krok w tym kierunku uczyniło właśnie Maroko. Ale zielone porozumienie to tylko jeden ze sposobów na radzenie sobie z kryzysem.