Rząd pogrywa z górnikami. I tak już od pięciu lat
Jak ma się umowa społeczna miedzy rządem a górnikami po pięciu latach od podpisania? To miał być fundament naszej dekarbonizacji. Jest tam harmonogram zamykania kopalni i lista inwestycji. Co z tego zostało? Sprawdzamy.
Dokładnie za miesiąc, 28 maja 2026 r., minie pięć lat od podpisania umowy społecznej między górnikami a ówczesnym rządem Mateusza Morawieckiego. Dokument miał być drogowskazem dla naszej transformacji energetycznej. Ale kto wie, ten wie, że to była tylko zasłona dymna i zakup czasu dla rządzących, żeby im górnicy uwagi nie zawracali. Stąd też ta spolegliwość rządowa: treść umowy podyktowały związki zawodowe, które później jakoś dziwnym trafem nagle ze swoimi pretensjami zamilkły jak zaczarowane. Co ciekawe: rząd Morawieckiego umowę traktował instrumentalnie, bardzo podobnie, jak teraz traktuje ją rząd Donalda Tuska. A wszystko przez jeden zapis, dzięki któremu i wtedy, i teraz Warszawa może zasłonić się Brukselą.
Umowa społeczna wchodzi w życie z dniem uzyskania zgody KE na całościowy System Wsparcia - czytamy w dokumencie.
Czym jest ten System Wsparcia? To pomoc publiczna na koszty nadzwyczajne i dopłaty do redukcji zdolności produkcyjnych.
Umowa społeczna, czyli to zawsze wina Komisji Europejskiej
To bardzo sprytne, bo spycha całą odpowiedzialność na Brukselę. Przecież zawsze można powiedzieć: no chcieliśmy, staraliśmy się, ale bez notyfikacji umowy społecznej przez Komisję Europejską nic nie możemy zrobić. I taka właśnie narracja rządu obowiązuje od lat, zmiana władzy akurat w tym kontekście nic nie skorygowała. Właśnie tak mówiło w sumie czterech pełnomocników ds. górnictwa premiera Morawieckiego, tak też przekonywało Ministerstwo Przemysłu w Katowicach pod sterami Marzeny Czarneckiej i tak też komunikuje się obecnie Ministerstwo Energii.
Prowadzone są rozmowy i uzgodnienia z Komisją Europejską w zakresie notyfikacji systemu wsparcia publicznego. Dotyczy to m.in. finansowania kosztów nadzwyczajnych oraz mechanizmów stopniowego ograniczania zdolności produkcyjnych – to proces niezwykle złożony i wymagający szczegółowych analiz oraz uzgodnień - taką odpowiedź dostałem od resortu energii, pytając o dalsze losy umowy społecznej z górnikami.
Wychodzi więc na to, że te rozmowy też trwają już prawie pięć lat. No bo przecież ta umowa społeczna to bardzo opasły dokument i trzeba się pochylić nad każdą literą, a to swoje trwa, prawda? Nie do końca. Bo ta umowa to raptem dziesięć dosyć konkretnych stron. A wspomniany System Wsparcia dotyczy pierwszego rozdziału, który mieści się raptem na dwóch stronach. I właśnie tam ujęty jest ten mechanizm spychologii odpowiedzialności.
Ze względu na fakt, iż zasady oraz uruchomienie Systemu Wsparcia są uzależnione od decyzji KE w zakresie pomocy publicznej, Strona Rządowa przeprowadzi proces notyfikacji Systemu Wsparcia w KE, poprzedzony prenotyfikacją - czytamy.
Dalej jest o tym, że rząd zobowiązuje się do informowania na bieżąco o przebiegu rozmów z Komisją Europejską w tej sprawie. Ale tej obietnicy nie dotrzymał. Już wcześniej związkowcy skarżyli się, że nie wiedzą, jak idą rozmowy z Brukselą, a odpowiedzialni za nie politycy swoją komunikację ograniczali wyłącznie do ogólników. I tak zostało do dzisiaj.
Umowa społeczna z 28 maja 2021 r. pozostaje obowiązującym dokumentem i podstawowym punktem odniesienia dla transformacji sektora górnictwa węgla kamiennego oraz zmian społeczno-gospodarczych w województwie śląskim - przekonuje Ministerstwo Energii.
Harmonogram zamykania kopalń i lista inwestycji
Co zawiera podpisana prawie pięć lat temu umowa społeczna? Jednym z ważniejszych jej elementów jest harmonogram zamykania kopalń węgla kamiennego w Polsce, który miałby zakończyć się w 2049 r. Czy jest dalej aktualny? Niby tak, ale nie do końca.
Harmonogram wygaszania kopalń pozostaje aktualny jako kierunkowa ścieżka transformacji. Jednocześnie jego realizacja jest powiązana z rzeczywistym tempem zmian w systemie energetycznym. Obejmuje to rozwój źródeł odnawialnych, energetyki jądrowej i gazowej, modernizację sieci przesyłowych oraz wdrażanie technologii magazynowania energii. Węgiel pozostaje w tym okresie elementem stabilizującym bezpieczeństwo energetyczne - twierdzi resort energii.
Czyli daty cały czas się zgadzają, ale być może się zmienią, bo sytuacja jest dynamiczna. Ale równie ważna jest inna część umowy społecznej, ta poświęcona inwestycjom, które mają zminimalizować negatywne skutki społeczno-gospodarcze transformacji górnictwa węgla kamiennego. Jest tam mowa m.in. o budowie instalacji do zagazowywania węgla, z członem do wychwytu dwutlenku węgla; o budowie infrastruktury do transportu wychwyconego CO2 do podziemnych magazynów; o budowie takich podziemnych magazynów; czy o budowie instalacji do wychwytywania wodoru z gazu koksowniczego. Trzeba przyznać - mocno ambitny plan inwestycyjny. Tylko co z niego zostało po tych pięciu latach? Niewiele, niby są jakieś inicjatywy, ale jeszcze nic nie zrealizowano.
W dotychczasowych naborach zgłoszono około 60 projektów obejmujących inicjatywy przedsiębiorstw, samorządów i instytucji regionalnych. Część pierwotnie planowanych przedsięwzięć, w obszarze czystych technologii węglowych, które są w fazie koncepcyjnej lub analitycznej, wymaga aktualizacji. Wynika to zarówno ze zmienionych uwarunkowań rynkowych i technologicznych, jak i z dynamicznej sytuacji geopolitycznej ostatnich lat - twierdzi Ministerstwo Energii.
Czyli cały czas są tylko plany, które dodatkowo trzeba częściowo modyfikować. Ale przecież nikt nie śpi z założonymi rękami. Wykluczone. Do pierwotnej listy inwestycji dochodzą kolejne.
Równolegle rozwijane są nowe kierunki działań, które uzupełniają pierwotne założenia umowy. Przykładem jest ogłoszony przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju program Gospostrateg XIV pt. „Program rozwoju wielkoskalowej produkcji niskoemisyjnych i odnawialnych paliw syntetycznych w oparciu o krajowe zasoby energetyczne”. Inicjatywa obejmuje sektory trudne do dekarbonizacji, takie jak przemysł i transport, a jej celem jest wzmocnienie bezpieczeństwa energetycznego oraz konkurencyjności gospodarki. Program zakłada przygotowanie analiz i scenariuszy stanowiących podstawę do opracowania Strategii rozwoju produkcji niskoemisyjnych i odnawialnych gazów oraz paliw syntetycznych w horyzoncie 2035 i 2050 r. - przekonuje resort energii.
Górnicy mają swoją umowę i tego będą się trzymać
Wychodzi więc na to, że samej umowy społecznej przez ostatnich pięć lat nikomu nie udało się notyfikować w Brukseli. Harmonogram zamykania kopalń niby działa, ale jego realizacja powiązana jest z dynamicznie zmieniającą się sytuacją w systemie energetycznym. Z kolei co do listy inwestycji: są projekty, ale cześć z nich wymaga aktualizacji. I tak wygląda podsumowanie pięciu ostatnich lat z umową społeczną. Chociaż rząd swojej narracji nie zmienia nawet o milimetr.
Jej realizacja odbywa się etapowo – poprzez wdrażanie nowych rozwiązań legislacyjnych oraz programów wsparcia - przekonuje Ministerstwo Energii.
Więcej o umowie społecznej przeczytasz w Bizblog Spider’s Web:
Resort przy tej okazji zasłania się nowelizacją ustawy o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego, która uruchomiła osłony socjalne (urlopy górnicze i jednorazowe odprawy pieniężne) dla odchodzących z pracy górników. I tyle.
A co z naszą transformacją i dekarbonizacją? Z inwestycjami, które miały dać drugie życie województwu śląskiemu po węglu? Umowa społeczna z maja 2021 r. dosyć precyzyjnie, punk po punkcie, skazywała na konkretne rozwiązania. Szkoda tylko, że wszystkie zostały na papierze.
A co na to górnicy? Też udają, że wszystko jest w porządku, dla nich umowa społeczna jest cały czas świętością i będą się do niej jeszcze długo odwoływać. Przecież nie po to sami dyktowali rządzącym większość jej treści. Tyle tylko, że z dekarbonizacją i faktyczną transformację energetyczną niewiele ma to wspólnego. Więcej z polityką i przeciąganiem liny na swoją stronę. Szkoda.
Fot. Willi Heidelbach z Pixabay
