Straszą Polaków długiem, ignorują liczby. Oto prawdziwy koszt SAFE
To jest tekst o pieniądzach, nie o polityce. Porównujemy konkret. Ile kosztuje finansowanie armii w modelu SAFE, a i ile w wariancie, które Polska już wybrała, dzięki największym krytykom unijnej propozycji.
Skala, o której mówimy w przypadku SAFE, jest ogromna. Chodzi o około 43,7 mld euro, czyli w przybliżeniu 190 mld zł. Oprocentowanie w pierwszym roku wynosi około 3,17 proc., do tego konstrukcja finansowania zakłada, że przez pierwsze 10 lat Polska spłaca wyłącznie odsetki, bez konieczności oddawania kapitału.
To właśnie ten okres najlepiej pozwala zrozumieć, ile ten dług faktycznie kosztuje w ujęciu rocznym.
Jeden promil PKB. Takie obciążenie przez dziesięć lat – podsumował w „Kropce nad i” senator KO Marek Borowski.
To uproszczenie, ale dobrze oddaje skalę. W zależności od przyjętych założeń koszt obsługi takiego finansowania można szacować na poziomie około 0,1-0,2 proc. PKB rocznie. Innymi słowy państwo zyskuje dostęp do bardzo dużych pieniędzy, a roczny koszt ich obsługi pozostaje relatywnie niewielki z punktu widzenia całej gospodarki.
SAFE (ok. 3,17 proc.) oznacza łączny koszt odsetek na poziomie ok. 196,7 mld zł.
Finansowanie przy ok. 5,8 proc. to już ok. 359,8 mld zł.
Różnica przekracza 160 mld zł.
To nie jest szczegół. To pieniądze, które państwo może wydać – albo oddać w odsetkach.
Nie oznacza to oczywiście, że dług „nic nie kosztuje”. Oznacza tylko tyle, że jego ciężar jest rozłożony w czasie i – co najważniejsze – znacznie niższy niż w przypadku klasycznego finansowania rynkowego.
To najlepiej widać, gdy porównamy SAFE z innymi ofertami
Przy długim, rozłożonym na dekady, okresie finansowania szacunki wskazują, że łączny koszt odsetek w tym modelu szacowany jest na około 196,7 mld zł. Przy oprocentowaniu rzędu 5,8 proc., zbliżonym do warunków kredytu koreańskiego, całkowity koszt odsetek rośnie to niemal 360 mld zł!
Różnica przekracza 160 mld zł. I to nie jest różnica na papierze, tylko realny koszt, który w jednym wariancie trzeba ponieść, a w drugim można go uniknąć. Warto dodać, że także rentowności polskich obligacji skarbowych przekraczają obecnie 5 proc., co pokazuje, że finansowanie rynkowe jest dziś wyraźnie droższe niż SAFE.
W debacie często pojawia się porównanie z tzw. kredytem koreańskim. Warto jednak dobrze zrozumieć, czym on w rzeczywistości jest. To finansowanie powiązane bezpośrednio z zakupami konkretnego uzbrojenia – między innymi czołgów K2, armatohaubic K9 czy systemów Chunmoo. Oznacza to, że pieniądz jest przypisany do konkretnych kontraktów i konkretnych dostawców.
Tańszy dług oznacza:
– mniej pieniędzy wydanych na odsetki
– więcej środków na armię i bezpieczeństwo
– mniejsze obciążenie dla finansów publicznych
Prościej: przy tej samej armii rachunek może być dużo niższy – albo dużo wyższy.
I tu pojawia się zasadnicza różnica. W takim modelu nie mówimy wyłącznie o koszcie pieniądza, ale o całym pakiecie zakupowym, w którym finansowanie jest tylko jednym z elementów.
Jednocześnie w przypadku części kontraktów pojawiały się informacje, że dostawy obejmują przede wszystkim same platformy sprzętowe, a nie pełne zdolności operacyjne. Dotyczyło to między innymi samolotów FA-50 w wersji przejściowej czy armatohaubic K9, które wymagają dostosowania do polskiej amunicji i systemów dowodzenia.
Więcej w Bizblogu o polskim przemyśle obronnym
Ogromna różnica
Sam zakup sprzętu nie oznacza jeszcze realnej zdolności bojowej. Aby ją osiągnąć, potrzebne są dodatkowe elementy od amunicji, przez logistykę i serwis, po szkolenia i integrację z istniejącą infrastrukturą. To wszystko generuje kolejne koszty, które często pojawiają się już po podpisaniu głównego kontraktu.
W debacie publicznej bywa to określane jako sytuacja, w której państwo kupuje platformy, a dopiero później ponosi dodatkowe wydatki, aby miały realną wartość bojową
SAFE działa zupełnie inaczej. To nie jest kredyt przypisany do konkretnego dostawcy czy konkretnego sprzętu. To instrument finansowy, który daje dostęp do tańszego długu i pozostawia państwu większą swobodę w wydawaniu środków.
Dzięki temu pieniądze mogą być przeznaczane nie tylko na zakupy uzbrojenia, ale również na wszystkie inne ważne elementy – od amunicji, przez utrzymanie sprzętu, po integrację systemów i uzupełnianie braków.
Gdy polityka urąga matematyce
Właśnie dlatego cały spór można sprowadzić do bardzo prostego pytania. Jeśli przy tej samej skali potrzeb jedno źródło finansowania generuje około 200 mld zł kosztów odsetkowych, a inne blisko 360 mld zł, to różnica nie ma charakteru ideologicznego. To różnica czysto matematyczna.
A dopiero na tym tle widać pełny obraz. W obronności nie chodzi wyłącznie o to, ile kosztuje dług. Chodzi również o to, co za ten dług realnie kupujemy, i czy przekłada się to na rzeczywistą zdolność bojową państwa.
