Fundusze inwestycyjne dla początkujących: jak zacząć i czego unikać
Nie każdy ma czas (albo ochotę), żeby codziennie śledzić rynki, analizować spółki czy dobierać obligacje do portfela. I właśnie tu wchodzą fundusze inwestycyjne: gotowe „koszyki” aktywów zarządzane przez profesjonalistów, które pozwalają inwestować w sposób bardziej zdywersyfikowany niż kupno jednej akcji czy jednego instrumentu.
Czym są fundusze i dlaczego są odpowiednie dla początkujących
Fundusz inwestycyjny zbiera pieniądze od wielu osób i inwestuje je zgodnie z określoną strategią (np. „polskie obligacje krótkoterminowe”, „globalne akcje technologiczne”, „spółki związane ze złotem” itp.). Ty kupujesz jednostki uczestnictwa, a ich wartość rośnie lub spada zależnie od tego, jak zachowują się aktywa w portfelu.
Dlaczego to jest wygodne na start?
- Oferuje gotową dywersyfikację, czyli zróżnicowanie portfela: zamiast stawiać wszystko na jedną kartę, kupujesz pakiet instrumentów (czasem dziesiątki lub setki pozycji).
- Zarządzanie „zlecane”: ktoś podejmuje decyzje inwestycyjne, pilnuje ryzyka, płynności, rebalansuje portfel (czyli przywraca jego proporcje, który w naturalny sposób zostają zakłócone, gdy jedne aktywa zyskują, a inne tracą).
- Dostęp do rynków: fundusz może inwestować w segmenty trudne do ogarnięcia samodzielnie (np. koszyk obligacji hurtowych, rynki zagraniczne, strategie mieszane).
W skrócie: fundusze to sensowny produkt dla osób, które nie mają doświadczenia w samodzielnym zarządzaniu albo nie chcą żyć wykresami.
Jakie fundusze inwestycyjne występują najczęściej (i czym się różnią)
Najprościej myśleć o funduszach jak o różnych „poziomach zmienności”:
- Fundusze pieniężne / gotówkowe – zwykle cechują się najniższymi wahaniami, ale też mają najniższy potencjał zysku.
- Fundusze obligacji – są stabilniejsze od akcji, zwykle osiągają dodatnie wyniki, ale mogą tę czasem tracić (np. gdy rosną rentowności albo stopy procentowe – z taką sytuacją mieliśmy do czynienia w 2022 roku). Wybierając je, trzeba zwrócić uwagę na to, czy inwestują w obligacje skarbowe, korporacyjne, długo- czy krótkoterminowe, o stałym czy zmiennym kuponie.
- Fundusze mieszane – łączą akcje i obligacje w różnych proporcjach (np. 60/40).
- Fundusze akcyjne – mają największy potencjał wysokich stóp zwrotu, ale i ryzyko największych wahań; horyzont powinien być liczony w latach i to przy użyciu palców więcej niż jednej ręki.
- Fundusze sektorowe / tematyczne (np. technologia, zdrowie, metale szlachetne) – charakteryzują się wysokim ryzykiem, ale i wysokim potencjałem zysku.
- Fundusze surowcowe / metali szlachetnych – zazwyczaj oparte na kontraktach terminowych lub akcjach spółek wydobywczych; potrafią zachowywać się bardzo gwałtownie.
Co warto sprawdzić, zanim klikniesz „kup”
Początkujący (zresztą nie tylko oni), wybierając fundusz, często patrzą tylko na wykres za ostatnie 12 miesięcy. To błąd numer 1. Zanim kupisz, zerknij na 3 rzeczy:
- Dokument KID i wskaźnik ryzyka
Fundusze mają obowiązek udostępniać dokument KID, gdzie znajduje się m.in. opis strategii, koszty i syntetyczny wskaźnik ryzyka (SRI), liczony m.in. z ryzyka rynkowego i kredytowego. Jego zakres waha się od 1 do 7, przy czym im wyższy wskaźnik, tym bardziej ryzykowny fundusz.
- Koszty – bo one działają zawsze
Fundusze pobierają opłatę za zarządzanie (stałą, czasem także zmienną, czyli success fee), która już jest uwzględniona w wynikach funduszy. Poza tym sprawdźmy, czy fundusz pobiera opłatę dystrybucyjną, za zamianę/konwersję, umorzeniową. U niektórych dystrybutorów tej opłaty nie ma.
- Podatki (ważne od 2024 r.)
Co do zasady zyski z umorzenia jednostek uczestnictwa rozlicza się podatkiem od zysków kapitałowych, ale od 2024 r. zmienił się mechanizm rozliczania: w przypadku przychodu z umorzenia/odkupienia jednostek uczestnictwa składasz PIT-38, a fundusz wystawia informację PIT-8C.
Gdzie można kupić fundusze: bank, TFI, platforma
Masz trzy najczęstsze ścieżki:
- W banku
Plusy: wygoda, wszystko w jednej aplikacji, często proste wpłaty cykliczne.
Minusy: bywa, że oferta jest ograniczona do „własnych” funduszy lub wybranej listy; koszty dystrybucji mogą się różnić.
- Bezpośrednio w TFI
Plusy: pełna oferta danego towarzystwa, łatwiejszy dostęp do dokumentów i klas jednostek.
Minusy: jeśli chcesz fundusze z kilku TFI, robi się „kilka paneli, kilka umów”.
- Na platformach / w supermarketach funduszy
Plusy: w jednym miejscu możesz mieć fundusze wielu TFI, porównywać, ustawiać zlecenia stałe.
Minusy: regulaminy, opłaty i dostępność konkretnych funduszy mogą się różnić między platformami.
Warto wiedzieć, że w funduszach występują operacje typu zamiana (między subfunduszami w ramach jednego funduszu) i konwersja (między różnymi funduszami) – i mogą się różnić konsekwencjami rozliczeniowymi w zależności od „opakowania” inwestycji. W przypadku zamiany pomiędzy subfunduszami w ramach jednego funduszu parasolowego odwlekamy moment zapłaty podatku od dochodów kapitałowych do momentu wyjścia z samego funduszu. Tym samym możemy przez wiele lat zmieniać strategię i odwlec płacenie podatku do końca inwestycji. Z kolei konwersja pomiędzy różnymi funduszami parasolowymi wiąże się już z koniecznością płacenia podatku Belki przy każdej zmianie.
Jak wyglądały wyniki branży funduszy w ostatnich 12 miesiącach
Ostatni rok był dla rynku funduszy w Polsce wyjątkowo mocny – i to nie jest opinia, tylko twarde liczby. W samym 2025 r. fundusze zarobiły dla klientów ok. 36,5 mld zł (rekord), a napływy netto do detalicznych funduszy (bez PPK) przekroczyły 48 mld zł. Aktywa pod zarządzaniem krajowych TFI na koniec 2025 r. sięgnęły ok. 435,1 mld zł (historyczny rekord).
Na bieżąco wyniki funduszy w różnych horyzontach sprawdzisz tutaj.
Ile można zarobić na funduszach inwestycyjnych?
Inwestowanie w fundusze to raczej maraton niż sprint. Czasem fundusz potrafi zarobić kilkadziesiąt procent w rok, a nawet w kilka tygodni, ale takie wyniki często wiążą się z większym ryzykiem. Może to wynikać np. z inwestowania w jedną branżę, która akurat miała świetny okres, albo z kupowania bardzo małych i mało płynnych spółek. Ryzyko samo w sobie nie jest złe, ważne jest jednak, żeby je rozumieć i świadomie akceptować.
Dlatego przed inwestycją warto ocenić nie tylko możliwy zysk, ale też główne ryzyka związane z danym funduszem. Zasada jest prosta: im krótszy horyzont i im bardziej agresywna strategia, tym większa szansa na stratę.
Potencjalne wyniki funduszu zależą od jego polityki inwestycyjnej opisanej w prospekcie. Fundusze dłużne zwykle mają niższe ryzyko – te najbardziej konserwatywne, inwestujące głównie w krótkoterminowe obligacje, mogą dawać zysk zbliżony do lokaty. W przypadku funduszy akcyjnych punktem odniesienia są indeksy giełdowe, np. dla polskich akcji WIG, a dla zagranicznych S&P 500 lub globalny MSCI World.
