Straciłeś pracę? Sprawdź, jak długo masz prawo do leczenia
W Polsce prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych związane jest z posiadaniem tytułu ubezpieczenia zdrowotnego. Dowiedz się, jak długo możesz korzystać z bezpłatnej opieki medycznej po ustaniu stosunku pracy.
Kiedy po ustaniu stosunku pracy prawo do leczenia wygasa?
Po ustaniu stosunku pracy prawo do bezpłatnej opieki zdrowotnej w ramach NFZ ustaje po upływie 30 dni od dnia wygaśnięcia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego. Oznacza to, że jeżeli po zakończeniu umowy o pracę nie uzyskasz innego tytułu do ubezpieczenia (np. nowego zatrudnienia, statusu bezrobotnego, zgłoszenia jako członek rodziny lub dobrowolnego ubezpieczenia), po 30 dniach NFZ przestaje pokrywać koszty leczenia, które musisz opłacić samodzielnie. Zasada ta znajduje zastosowanie w przypadku, gdy zatrudnienie ustało z przyczyn zależnych od pracownika bądź pracodawcy. Nie ma też znaczenia powód rozwiązania stosunku pracy.
Co ciekawe, podobna zasada dotyczy innych sytuacji ustania tytułu ubezpieczenia, np. zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej czy utraty statusu bezrobotnego. W każdym z tych przypadków 30-dniowy okres ochronny liczony jest od dnia wygaśnięcia prawa do ubezpieczenia.
Kiedy pomimo wygaśnięcia stosunku pracy można korzystać z darmowego leczenia?
Obowiązek ubezpieczeniowy co do zasady wygasa w ciągu 30 dni od ustania stosunku pracy. Istnieją jednak wyjątkowe sytuacje, w których prawo do darmowego leczenia w ramach NFZ będzie kontynuowane. Mowa o:
- rejestracji jako osoba bezrobotna - osoba zarejestrowana w urzędzie pracy zachowuje ubezpieczenie zdrowotne przez cały okres rejestracji,
- utracie statusu ucznia/studenta - absolwenci szkół średnich mają ubezpieczenie przez sześć miesięcy po ukończeniu nauki, a absolwenci uczelni wyższych przez cztery miesiące,
- uzyskaniu prawa do niektórych świadczeń wypłacanych przez ZUS - osoby pobierające zasiłki (np. chorobowy, macierzyński) zachowują ubezpieczenie zdrowotne przez cały okres pobierania świadczenia.
W powyższych przypadkach trzeba jednak pilnować terminów. Na przykład kobiety przebywające na zasiłku macierzyńskim utracą prawo do darmowego leczenia, gdy zaprzestaną pobierania świadczenia.
Co zrobić, aby nie stracić prawa do bezpłatnej opieki medycznej?
Choć na co dzień większość pacjentów nie wypowiada się pozytywnie o bezpłatnej opiece medycznej w ramach NFZ, to nie ulega wątpliwości, że warto mieć prawo do bezpłatnego leczenia. Wizyty w prywatnych poradniach słono kosztują, nie mówiąc już o sytuacji, w której potrzebna jest pilna operacja lub inny zabieg, a pacjent musi za nie zapłacić z własnej kieszeni. Co zatem może zrobić były pracownik, aby nie stracić prawa do darmowego leczenia? Oto kilka rozwiązań:
- rejestracja jako osoba bezrobotna – osoby zarejestrowane w urzędzie pracy jako aktywnie poszukujące zatrudnienia mają prawo do bezpłatnej opieki medycznej,
- praca na umowę zlecenie – umowa zlecenie, podobnie jak umowa o pracę, podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu,
- ubezpieczenie przez członka najbliższej rodziny – do ubezpieczenia zdrowotnego można „dopisać” członka najbliższej rodziny, np. żonę,
- wykupienie dobrowolnego ubezpieczenia w NFZ - w tym przypadku trzeba jednak we własnym zakresie odprowadzać składkę.
Konsekwencje przerwy w ubezpieczeniu zdrowotnym
Czy można nie być ubezpieczonym przez dłuższy czas? Teoretycznie tak, ale trzeba liczyć się nie tylko z brakiem możliwości uzyskania darmowej pomocy medycznej, lecz również z dodatkowymi sankcjami. Jeśli przerwa trwa do trzech miesięcy, nie ma obowiązku uiszczania kolejnych opłat. Natomiast w przypadku dłuższego odstępu kara może wynosić od 20 do nawet 200 proc. podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne. W rzeczywistości już za roczną przerwę płaci się ok. 1 750 zł opłaty dodatkowej, natomiast 10 lat przerwy to koszt rzędu 17 500 zł. Ta swoista kara ma na celu zapobieganie wyłudzeniom przez pacjentów, którzy przez lata nie dokładają się do budżetu NFZ, a następnie chcą w pełni korzystać z przysługujących im uprawnień.
