Rodzice dostaną więcej wolnego. Rewolucja od 2026 roku
W ostatnich latach polskie prawo pracy stało się bardziej przyjazne zarówno rodzicom, jak i tym, którzy szukają elastyczności w zatrudnieniu na etacie. Sprawdź, jakie przepisy będą obowiązywały w 2026 r.
Urlopy rodzicielskie i ojcowskie – na co mogą liczyć pracownicy?
Pracownicy mogą korzystać z urlopu rodzicielskiego w wymiarze 41 tygodni, a w przypadku urodzenia wieloraczków – 43 tygodni. Co ważne, każdemu z rodziców przysługuje co najmniej 9 tygodni urlopu, których nie można przekazać drugiemu rodzicowi. Jeśli nie zostaną wykorzystane, przepadną. Urlop ten może być dzielony na maksymalnie pięć części i wykorzystany do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy sześć lat.
Szczególnym uprawnieniem ojców jest urlop ojcowski. Jeszcze do niedawna opiekę nad noworodkiem sprawowały głównie matki, które korzystały z urlopu macierzyńskiego, a następnie rodzicielskiego.
Od 19 marca 2025 r. wprowadzono przepisy na rzecz rodziców dzieci urodzonych przedwcześnie lub wymagających po urodzeniu dłuższego leczenia szpitalnego. Uprawniają one do tzw. uzupełniającego urlopu macierzyńskiego w wymiarze:
- do 15 tygodni - jeśli dziecko urodziło się przed 28. tygodniem ciąży lub ważyło poniżej 1000 g,
- do 8 tygodni - jeśli urodzenie nastąpiło między 28. a 37. tygodniem, a waga dziecka przekracza 1000 g.
Elastyczna praca, czyli work-life balance dla rodziców i opiekunów
Nowelizacja Kodeksu pracy wprowadziła szereg nowych rozwiązań mających zwiększyć elastyczność zatrudnienia, zwłaszcza dla osób łączących obowiązki zawodowe z opieką nad dzieckiem. Rodzice mogą ubiegać się o pracę zdalną, a pracodawca powinien zaakceptować wniosek, jeśli dziecko nie ma czterech lat. Oczywiście, praca zdalna jest możliwa tylko wtedy, jeśli jej charakter nie wymaga obecności pracownika w siedzibie pracodawcy. W przypadku dzieci do 8. roku życia pracownik ma prawo do elastycznej organizacji czasu pracy. Polega ona m.in. na:
- pracy zdalnej,
- systemie przerywanego czasu pracy,
- systemie skróconego czasu pracy,
- przedłużeniu dobowego wymiaru czasu pracy,
- obniżeniu wymiaru czasu pracy.
Dni wolne dla pracujących rodziców i opiekunów
Rodzice i opiekunowie prawni, którzy pozostają w stosunku pracy, mają prawo do dwóch dni opieki nad dzieckiem. Wymiar ten jest niezależny od liczby dzieci, ich wieku czy wymiaru etatu. Co ważne, przysługuje on wyłącznie jednemu z rodziców, zatem trzeba zdecydować, kto będzie z nich korzystał.
Ponadto od 2026 roku osoby, które dotychczas były zatrudnione w ramach umowy zlecenie lub prowadziły własną działalność gospodarczą, a następnie przeszły na etat, będą mogły zaliczyć poprzednie okresy do stażu pracy. A to oznacza, że nabędą prawo do 26 dni urlopu wcześniej, niż gdyby umowa o pracę liczona była jako pierwsze zatrudnienie.
Czytaj więcej w Bizblogu o urlopach:
Znaczenie zmian dla rodzin, pracowników i rynku pracy
Zmiany wprowadzone w ostatnich latach do Kodeksu pracy mają istotny wymiar społeczny i ekonomiczny. Po pierwsze, wspierają równy podział obowiązków rodzicielskich. Większa dostępność urlopów dla ojców i elastyczna praca to realna szansa na to, że opieka nad dziećmi nie będzie wyłącznie domeną kobiet. Po drugie, poprawiają stabilność zatrudnienia i warunki korzystania z uprawnień. Po trzecie, nowe przepisy sprzyjają work-life balance i większej elastyczności, co w obliczu rosnących oczekiwań pracowników (zwłaszcza młodych, którzy myślą o założeniu rodziny lub mają małe dzieci) może być kluczowe dla zatrzymania ich w firmach i utrzymaniu kobiet na rynku pracy.
