Instagramowy luksus ich zmylił. Młodzi Polacy toną w długach
Długi młodych Polaków przekroczyły pół miliarda złotych. Presja mediów społecznościowych, koszty samodzielności i bagatelizowanie drobnych rat wpędzają pokolenie Z w spiralę zadłużenia. W ciągu zaledwie dwóch lat liczba dłużników w tej grupie wzrosła o blisko 60 proc.
Nieuregulowane zobowiązania wszystkich Polaków notowane w KRD sięgają obecnie 40,7 mld zł. Z tej kwoty dłużnicy między 18. a 25. rokiem życia są winni ponad pół miliarda złotych. Jeszcze dwa lata temu było to 226 mln zł. W marcu 2024 roku było ich 68,7 tys., dziś to już 109,2 tys., czyli o prawie 60 proc. więcej.
Życie na pokaz kontra rzeczywistość
Zadłużenie młodych rośnie z kilku powodów, które nakładają się na siebie. W tym okresie życia pojawiają się pierwsze stałe koszty: opłaty za mieszkanie, media, telefon, transport, a jednocześnie wiele osób ma jeszcze nieregularne dochody, bo studiuje, podejmuje pierwszą pracę, lub ma umowę czasową.
Raport z badania „Stan młodych 2025”, przygotowany przez Fundację Ważne sprawy i obejmujący osoby w wieku 18-29 lat, pokazuje, że problemy z domknięciem budżetu nie są w tej grupie rzadkością. Aż 53 proc. z nich deklaruje, że miało w swoim życiu moment, kiedy brakowało im pieniędzy na codzienne potrzeby, a tylko 39 proc. zgadza się ze stwierdzeniem, że ma wystarczająco pieniędzy, aby żyć tak, jak chce.
O specyfice generacji Z, jej priorytetach i odmiennych wartościach świadczy również to, że w odróżnieniu od przedstawicieli starszych pokoleń nie przywiązuje ona aż tak dużej wagi do zarobków. Według Randstad „Employer Brand Research 2025” najważniejsza dla młodych w pracy jest:
- atmosfera, którą wybrało 64 proc. badanych w wieku 18-29 lat,
- atrakcyjna pensja 60 proc.,
- przyjazne środowisko pracy oraz możliwość rozwijania kariery 55 proc.
To paradoks, bo równocześnie pokolenie Z żyje w cyfrowym świecie, który narzuca wysokie standardy konsumpcyjne kreowane w mediach społecznościowych.
Internetowe zdjęcia i filmiki to zwykle starannie wybrane kadry na pokaz, ale potrafią stworzyć iluzję, że markowe rzeczy, nowa elektronika czy wyjazdy są w zasięgu ręki – tu i teraz. W efekcie część młodych próbuje dorównać temu obrazowi, mimo że ich możliwości na to nie pozwalają – mówi Jakub Kostecki, wiceprezes Zarządu firmy windykacyjnej Kaczmarski Inkasso.
Jego zdaniem, aby utrzymać taki poziom wydatków, sięgają po raty, odroczone płatności albo szybkie pożyczki. Wtedy zobowiązania zaczynają przerastać bieżące dochody, a kilka niewinnych decyzji finansowych składa się na problem, nad którym trudno zapanować.
Dlaczego młodzi tracą kontrolę nad portfelem
Młodzi, wchodząc w dorosłość, zaciągają coraz więcej zobowiązań i jest to naturalna kolej rzeczy. Pierwsze wynajęte mieszkanie, meble czy sprzęt do domu są niezbędne, aby zacząć żyć na własny rachunek. 18-latkowie mają do oddania 1,5 mln zł, a 25-latkowie 189,5 mln zł.
W najmłodszej grupie wiekowej jest 2 tys. dłużników, a w najstarszej już 24,6 tys. W znacznej mierze to efekt przechodzenia na swoje. Ale część osób kupuje też spontanicznie na raty rzeczy, które nie są konieczne, a powodują poważne obciążenie finansowe, na przykład drogie markowe ubrania albo konsole do gier z dodatkowymi akcesoriami.
Kaskadowo rośnie średnie zadłużenie. Wśród 18-latków wynosi ono 738 złotych, ale u 25-latków jest aż dziesięciokrotnie wyższe i sięga 7,7 tys. zł. W przypadku najmłodszych dłużników problem rzadko zaczyna się od jednej dużej decyzji finansowej – wyjaśnia Adam Łącki, prezes Zarządu Krajowego Rejestru Długów Biura Informacji Gospodarczej.
Według niego najczęściej to kilka drobnych zobowiązań – abonament, raty za sprzęt, opłaty administracyjne czy mandaty, które nałożą się na siebie. Młodzi często nie łączą tych zaległości w całość, bo każda z osobna wydaje się do ogarnięcia. Tymczasem koszty opóźnień, odsetki i dodatkowe opłaty sprawiają, że z kilku małych kwot szybko robi się duża suma.
Z czego składają się długi pokolenia Z
Gros zaległości młodych to:
- należności wobec instytucji finansowych, w tym banków, firm pożyczkowych, towarzystw ubezpieczeniowych i funduszy sekurytyzacyjnych, które przejęły długi od pierwotnych wierzycieli, które sięgają ponad 390 mln zł,
- rachunki za telefon, Internet i telewizję, które sięgają 44,9 mln zł,
- należności wobec sądów. Jest to suma orzeczonych, a niezapłaconych grzywien, kosztów sądowych i kar porządkowych w kwocie 41 mln zł,
- kary za jazdę bez biletu, które stanowią 36,9 mln zł,
- zaległe czynsze mieszkaniowe sięgające 13,7 mln zł,
- alimenty 9,6 mln zł,
- niezapłacone rachunki za energię 7,1 mln zł,
- zaległości wobec placówek edukacyjnych, które czekają na 2,8 mln zł, głównie czesne.
Dla wielu młodych zadłużenie jest czymś abstrakcyjnym, nienamacalnym. To tylko liczba w rubryce. Kiedy nasz negocjator kontaktuje się z taką osobą, często musi zacząć od wyjaśnienia podstawowych kwestii, nawet tak oczywistych, że zaciągnięte zobowiązania trzeba spłacać. Następnie tłumaczy, z czego dokładnie wynika zadłużenie, jak powstało, jakie koszty zostały doliczone i jakie konsekwencje niesie dalszy brak spłaty – wskazuje Jakub Kostecki.
I dodaje, że negocjatorzy uświadamiają im, że za tą kwotą stoją konkretne konsekwencje: bank może odmówić kredytu, operator nie podpisze umowy abonamentowej, a właściciel mieszkania, jeśli jest przedsiębiorcą, wybierze innego najemcę. Młodzi bagatelizują niewielkie kwoty długu, odkładają kontakt z wierzycielem i liczą, że sytuacja sama się rozwiąże.
| Wiek | Liczba dłużników | Zadłużenie | Średnie zadłużenie |
|---|---|---|---|
| 18 | 2 026 | 1 494 248 zł | 738 zł |
| 19 | 5 127 | 6 324 851 zł | 1 234 zł |
| 20 | 9 363 | 20 182 669 zł | 2 156 zł |
| 21 | 13 179 | 43 360 463 zł | 3 290 zł |
| 22 | 15 797 | 64 773 176 zł | 4 100 zł |
| 23 | 17 929 | 93 924 393 zł | 5 239 zł |
| 24 | 21 182 | 137 047 994 zł | 6 470 zł |
| 25 | 24 635 | 189 459 847 zł | 7 691 zł |
| Razem | 109 238 | 556 567 643 zł | 5 095 zł |
Więcej wiadomości na temat pieniędzy można przeczytać poniżej:
Mapa długów młodych Polaków
Eksperci zauważają, że ponad 60 proc. zaległości przypada na mężczyzn. Mają do oddania 346,2 mln zł. Dług obciąża 66,7 tys. panów, a każdy z nich ma do spłaty średnio 5,2 tys. zł. Reszta należy do kobiet, które są winne 210,4 mln zł, co rozkłada się na 42,5 tys. pań. Co ciekawe ich średnie zadłużenie jest tylko o 234 zł niższe niż mężczyzn i wynosi niecałe 5 tys. zł.
Najbardziej zadłużeni młodzi dorośli mieszkają w województwie:
- śląskim, gdzie uzbierało się 74,8 mln zł nieuregulowanych zobowiązań,
- mazowieckim z sumą 62,1 mln zł i to tam znajdziemy najwięcej dłużników aż 14,7 tys.,
- dolnośląskim z kwotą 55,4 mln zł,
- kujawsko-pomorskim mają najwyższe średnie zadłużenie, które przekracza 7 tys. zł.
Z kolei najniższe zaległości mają młodzi mieszkańcy województwa świętokrzyskiego 8,7 mln zł. W Podlaskiem to 10,5 mln zł, a w Opolskiem 11,5 mln zł.
