Spadek, ZUS, bank. Jak odzyskać pieniądze po zmarłym? Wyjaśniamy
Śmierć bliskiej osoby to nie tylko ogromne przeżycie emocjonalne, ale również szereg formalności prawnych i finansowych. Dowiedz się, jakich formalności musisz dopełnić jako członek najbliższej rodziny.
Dziedziczenie jako podstawa dysponowania majątkiem
Członkowie najbliższej rodziny mogą załatwiać różnego rodzaju sprawy związane z pochówkiem, jednak jeśli chodzi o dysponowanie majątkiem, to podstawą jest tutaj akt poświadczenia dziedziczenia. W Polsce dziedziczenie odbywa się z mocy testamentu, a jeśli zmarły nie pozostawił go po sobie, to z mocy ustawy. Aby móc legalnie rozporządzać środkami finansowymi zmarłego, konieczne jest uzyskanie potwierdzenia praw do spadku. Potwierdzeniem takim jest prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia. Bez jednego z tych dokumentów banki i inne instytucje co do zasady nie wypłacą środków należnych spadkobiercom. Zatem jedną z pierwszych rzeczy, jaką należy zrobić po śmierci bliskiego, jest przeprowadzenie postępowania spadkowego. Choć dla niektórych tego rodzaju formalności nie są priorytetem, to jednak bez nich nie można dysponować majątkiem.
Pieniądze na koncie bankowym zmarłego – jak odzyskać?
Po otrzymaniu informacji o śmierci klienta bank zazwyczaj blokuje rachunek, aby zabezpieczyć środki do czasu ustalenia spadkobierców. Nie oznacza to jednak, że pieniądze przepadają. Po przedstawieniu dokumentów spadkowych bank wypłaca środki osobom uprawnionym. Warto pamiętać o kilku wyjątkach. Po pierwsze, jeszcze za życia posiadacz rachunku mógł ustanowić tzw. dyspozycję wkładem na wypadek śmierci. Dzięki niej wskazane osoby (najczęściej najbliższa rodzina) mogą otrzymać określoną kwotę bez przeprowadzania postępowania spadkowego. Po drugie, bank może wypłacić środki na pokrycie kosztów pogrzebu osobie, która je faktycznie poniosła, po okazaniu rachunków.
Świadczenia z ZUS po śmierci bliskiego
Zakład Ubezpieczeń Społecznych również wypłaca określone świadczenia związane ze śmiercią ubezpieczonego lub emeryta. Powszechnie znanym jest zasiłek pogrzebowy, który przysługuje osobie lub instytucji pokrywającej koszty pochówku. Obecnie ma on stałą wysokość, niezależną od faktycznie poniesionych wydatków. Z drugiej strony, w przypadku jakichkolwiek sporów między członkami rodziny, dla ZUS kluczowe będzie udokumentowanie poniesionych wydatków.
Członkowie rodziny mogą mieć także prawo do renty rodzinnej, jeżeli spełniają ustawowe warunki, takie jak odpowiedni wiek, niezdolność do pracy lub kontynuowanie nauki. Niewypłacone za życia świadczenia (np. emerytura należna za miesiąc śmierci) mogą zostać wypłacone osobom uprawnionym na podstawie odrębnych przepisów.
Co ważne, aby otrzymać świadczenia z ZUS, nie trzeba być spadkobiercą. W praktyce zasiłek pogrzebowy należy się osobie, która poniosła koszty pogrzebu, a nie tym, którzy będą dziedziczyć po zmarłym.
Więcej na Bizblog.pl:
Ubezpieczenia na życie i inne świadczenia
Jeżeli zmarły posiadał polisę ubezpieczeniową na życie, środki z niej co do zasady nie wchodzą w skład spadku. Są one wypłacane bezpośrednio osobom wskazanym jako uposażeni, po zgłoszeniu roszczenia do ubezpieczyciela i przedstawieniu aktu zgonu.
Podobnie wygląda sytuacja z pracowniczymi programami emerytalnymi, funduszami inwestycyjnymi czy innymi produktami finansowymi – kluczowe jest sprawdzenie, czy zmarły wskazał osoby uprawnione do otrzymania środków.
Ważne są jednak terminy, zwłaszcza w przypadku polisy na życie. Roszczenia przedawniają się po upływie trzech lat, dlatego lepiej nie zwlekać ze zgłoszeniem zgonu.
Śmierć bliskiej osoby a kwestie podatkowe
Śmierć bliskiej osoby może wiązać się z obowiązkiem dopełnienia formalności podatkowych, co dotyczy zwłaszcza spadkobierców. Niektórzy będą musieli zapłacić podatek od spadków i darowizn. Ponadto, jeśli spadkobiercy odziedziczą firmę bądź udziały w niej, będą musieli rozliczać się ze skarbówką. Nie mają natomiast obowiązku składania rocznego PIT. Choć dochody zmarłego trzeba rozliczyć, zrobi to za nich fiskus na podstawie dostępnych dokumentów. Z drugiej strony, czasami rozliczenie we własnym zakresie bywa korzystne, a opcja ta jest dostępna przede wszystkim dla małżonków.
