Jak jednym słowem opisać polski system kaucyjny? Proszę bardzo: loteria
Miało być prosto i przyjemnie. Miałem kupić butelkę w obojętnie jakim sklepie i oddać ją w obojętnie jakim recyklomacie. Za pieniądze, co miało mnie zachęcić do oddawania butelek i puszek. Tak miało być. Ale nie jest.
Kilka dni temu minęło pięć miesięcy od startu systemu kaucyjnego w Polsce. Najpierw, przez trzy miesiące, obowiązywał okres próbny, żeby sami klienci przyzwyczaili się do kaucji, żeby sklepy ogarnęły nowy porządek, no i w końcu, żeby producenci zdążyli wyprodukować nowe opakowania z charakterystycznym logiem kaucji.
Te trzy miesiące poświęcono po prostu na naukę i naprawę największych błędów. Niestety, mam dla Ministerstwa Klimatu i Środowiska (MKiŚ) a także dla operatora systemu kaucyjnego - Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) złą informację: to nie działa, wiem, bo sam sprawdziłem i zaraz wam o tym opowiem.
System kaucyjny, czyli jak praktyka nokautuje teorię
Z systemem kaucyjnym made in Poland mam na pieńku od samego początku. Bo też zapowiedzi i obietnic polityków w tym względzie nigdy nie brałem na serio i chciałem wszystko sprawdzać na własnej skórze. Szybko zrozumiałem w ten sposób, że okres przejściowy to jeden wielki żart. Tylko, że dla coraz bardziej zdezorientowanych klientów niestety mało śmieszny.
Najlepiej ten okres od października do grudnia ubiegłego roku bezsprzecznie wykorzystały sieci handlowe, dla których system kaucyjnym stał się furtką wcale nie do recyklingu, ale do jak najefektywniejszego wypromowania kolejnych zakupów w swoich sklepach. Resortowych ględzeń o tym, że za kaucję trzeba oddawać gotówkę nikt wcześniej nie brał na poważnie. I teraz też sieci nie traktują tego na serio.
Nieco zdziwiłem się jednak, jak już po tym trzymiesięcznym okresie przejściowym, przy okazji moich kolejnych poszukiwań kaucji w sklepach największych sieci handlowych w kraju, okazało się, że butelki zakupionej w Aldi - jak najbardziej z charakterystycznym logiem kaucji - nie mogę oddać w recyklomacie w Kauflandzie. Sam Kaufland nabrał w tym temacie wody w usta. A MKiŚ zwaliło wszystko na błąd systemu.
Przedstawiony problem został zgłoszony do operatora - zidentyfikowano trudność w zwrocie opakowań oznakowanych prawidłowo logiem systemu kaucyjnego i wdrożono działania naprawcze - tak odpowiedział mi dwa tygodnie temu resort klimatu i środowiska.
Odzyskanie kaucji to dalej loteria
Mylić się to rzecz ludzka, wiadomo. Ministerstwo otrzymało zgłoszenie, przekazało je operatorowi, a ten wdrożył działania naprawcze. Co może pójść nie tak? Okazuje się, że wszystko. Na kolejne zderzenie z naszym systemem kaucyjnym wyruszyłem nieźle wyposażony. Miałem przy sobie w sumie 10 butelek plastikowych, z logiem kaucji i bez niego. Do tego doszły z takim samym podziałem puszki metalowe.
Za pole walki znowu wybrałem Kaufland w Siemianowicach Śląskich. To żadna złośliwość, po prostu lubię ten sklep. Zwłaszcza, ze akurat tam - już od dawna - są chyba najlepiej wydzielone recyklomaty, które znajdują się przy samym wejściu do sklepu, w praktycznie osobnym pomieszczeniu. Trenowanie tutaj naszego systemu kaucyjnego nikomu w zakupach nie przeszkadza, dostępu do kasy nie blokuje.
Niestety, z tego starcia polski system kaucyjny wyszedł strasznie pokiereszowany, nie ustał na nogach. Na 10 butelek udało mi się bowiem oddać wyłącznie 6. Cztery pozostałe opakowania, bez loga kaucji, były za każdym razem odrzucane z informacją, że maszyna nie potrafi rozpinać kodu kreskowego opakowania. To samo z puszkami bez loga kaucji. Wcześniej nie było problemu z ich oddaniem, teraz już jest.
Ale to jeszcze nie wszystko. MKiŚ z całą kategorycznością twierdzi, że w naszym systemie kaucyjnym dzieli i rządzi gotówka, która należy się jak psu buda przy każdej okazji oddawania butelki czy puszki. To bujda na resorach. Mija kolejny miesiąc od startu systemu kaucyjnego, a okazuje się, że gotówka nikomu się nie należy. Za oddanie tych 6 butelek dostałem bon na kolejne zakupy w wysokości w sumie 3 zł (6 x 0,50 zł). Zero informacji typu: wymień bon na gotówkę w kasie.
Co ciekawe: bon ważny jest tylko miesiąc. Żona już raz mówiła, że o nim zapomniała i teraz też tak pewnie będzie. I cała kaucja pójdzie w ten sposób w powietrze. A do przysklepowych koszy trafią te butelki i metalowe puszki, których system kaucyjny cały czas nie przyjmuje. Dlaczego?
To tajemnica. Ale wystarczy spojrzeć na kosze przy wejściu do największych sklepów. Jest takich opakowań pełno od jeszcze bardziej zdezorientowanych klientów.
Pobudka i do roboty!
To powinno skończyć się dymisją, na serio. Nie wiem gdzie i nie wiem, kto konkretnie powinien stracić stołek. Ale fakty są takie: po pięciu miesiącach od startu system kaucyjny po prostu nie działa. Jest nawet gorzej: sieci handlowe nie przejmują się w ogóle odgórnymi przepisami, jakby te ich w ogóle nie dotyczyły i prowadzą względem systemu kaucyjnego własną politykę.
Albo się wpasujesz albo masz pecha.
Więcej o systemie kaucyjnym przeczytasz w Bizblog:
Ministerstwo Klimatu i Środowiska, które co tydzień w social mediach chwali się swoim kolejnymi osiągnięciami, powinno zaś przestać malować trawę na zielono i w końcu się obudzić. Wcześniej resortowi urzędnicy lubowali się w pokazywaniu systemów kaucyjnych w innych krajach, chcąc wskazać Polakom jak recykling może działać.
Tyle tylko, że nigdzie indziej nie było takiego cyrku z systemem kaucyjnym co w Polsce. A najgorsze, że nie wiadomo, kiedy to się zmieni. Nadzieja jest tylko w jednym. Paulina Hennig-Kloska, szefowa MKiŚ, po przegranych, wewnętrznych wyborach na szefa Polski 2050, może w końcu teraz odsunąć na bok wyborcze szachy i wziąć się wreszcie za robotę. Trzymam mocno za to kciuki.
