TSUE wydał ważny wyrok dla Polaków. Banki odtrąbiły sukces, Rzecznik Finansowy analizuje
19 listopada 2026 r. TSUE wydał wyrok dotyczący rozliczania kosztów po wcześniejszej spłacie kredytu konsumenckiego. Biuro Rzecznika Finansowego nadal analizuje jego skutki, ale ZBP i ZPF już uznały, że orzeczenie pozwoli bankom i pożyczkodawcom ograniczyć zwroty dla klientów.

Biuro Rzecznika Finansowego nie sformułowało jeszcze stanowiska w sprawie wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 listopada 2026 r. w połączonych sprawach C-239/25 i C-355/25.
– Na tym etapie analizujemy treść wyroku. Aby móc szerzej odnieść się do tematu, potrzebujemy jeszcze czasu na szczegółową analizę – przekazało Bizblogowi Biuro Rzecznika Finansowego.
Organizacje reprezentujące banki oraz pozostałe firmy udzielające finansowania nie potrzebowały tyle czasu. Zarówno Związek Banków Polskich, jak i Związek Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce uznały orzeczenie za korzystne dla kredytodawców. Cieszą się, że TSUE odszedł od zasady, zgodnie z którą wcześniejsza spłata kredytu oznacza proporcjonalny zwrot wszystkich poniesionych przez konsumenta kosztów.
Branża finansowa: koniec automatycznego zwrotu
Związek Banków Polskich ogłosił, że TSUE odchodzi od automatycznego zwrotu wszystkich kosztów kredytu przy wcześniejszej spłacie. Zdaniem ZBP obniżenie całkowitego kosztu może obejmować wyłącznie opłaty zależne od czasu trwania umowy.
– Trybunał odchodzi od automatycznego zwrotu wszystkich kosztów kredytu przy wcześniejszej spłacie kredytu konsumenckiego – ocenił Związek Banków Polskich.
Banki podkreślają przy tym znaczenie informacji przekazanej klientowi przed zawarciem umowy. Według ZBP, jeżeli konsument wiedział, które koszty zależą od okresu kredytowania, a które mają charakter jednorazowy, zwrot może zostać ograniczony do tej pierwszej grupy.
Związek uznał również, że wyrok zbliża zasady dotyczące kredytów konsumenckich do rozwiązania stosowanego przy kredytach hipotecznych. W ich przypadku TSUE już wcześniej dopuścił rozliczanie wyłącznie kosztów zależnych od czasu trwania umowy. Najnowsze orzeczenie nie zmieniło zasad odnoszących się do hipotek.
Podobnie wyrok odczytał Marcin Czugan, radca prawny i prezes Związku Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce. ZPF reprezentuje między innymi firmy pożyczkowe, pośredników finansowych i inne podmioty działające na rynku finansowym.
– Nie działa więc żaden „automatyzm” zwrotu – przekonuje Marcin Czugan.
Prezes ZPF wyszedł z założenia, że o rozliczeniu powinno decydować to, czy koszt był związany z okresem, o który skrócono umowę, oraz czy klient został o tym odpowiednio poinformowany. Uznał też, że wyrok oznacza zmianę dotychczasowej linii orzeczniczej TSUE.
ZBP i ZPF prezentują zatem zgodne oraz jednoznaczne stanowisko. Trzeba jednak pamiętać, że obie organizacje reprezentują podmioty, które miałyby wypłacać klientom niższe zwroty. Ich interpretacja jest dla kredytodawców korzystna, ale nie jest wiążąca dla sądów, UOKiK ani Rzecznika Finansowego.
TSUE postawił kredytodawcom warunki
Wyrok jest ostrożniejszy niż pierwsze komentarze branży. TSUE nie orzekł wprost, że banki i firmy pożyczkowe nie muszą już zwracać części prowizji. Uznał, że prawo unijne nie stoi na przeszkodzie takiej interpretacji przepisów krajowych, zgodnie z którą obniżka obejmuje tylko koszty zależne od czasu obowiązywania umowy.
Taka wykładnia jest dopuszczalna pod warunkiem, że krajowe regulacje nakładają na kredytodawcę odpowiednie obowiązki informacyjne. Jeszcze przed podpisaniem umowy klient musi dostać taki podział opłat, który pozwoli mu ustalić, czy dany koszt zależy od okresu kredytowania.
Nie wystarczy więc wpisać do umowy, że prowizja lub inna należność jest „opłatą jednorazową”. Znaczenie mają rzeczywisty charakter kosztu, sposób jego ustalenia oraz przejrzystość informacji przekazanej klientowi.
Sprawy rozpatrywane przez TSUE pochodziły z Włoch. Dotyczyły między innymi opłat za usługi świadczone przez podmioty trzecie przed zawarciem umowy oraz obciążeń podatkowych przekazywanych przez kredytodawcę fiskusowi. Nie był to zatem prosty spór o standardową prowizję pobieraną przez polski bank.
Trybunał dopuścił możliwość wyłączenia kosztów usług zewnętrznych z rozliczenia, ale tylko wtedy, gdy nie zostały faktycznie narzucone przez kredytodawcę. Sąd powinien zbadać między innymi, czy usługa była konieczna do otrzymania kredytu, czy kredytodawca mógł wpływać na wysokość opłaty, czy część pieniędzy do niego wracała oraz jakie relacje łączyły go z usługodawcą.
To zastrzeżenie nie wybrzmiewa równie mocno w pierwszych stanowiskach branży finansowej. Z wyroku nie wynika bowiem, że każda opłata określona jako jednorazowa automatycznie przestaje podlegać proporcjonalnemu zwrotowi.
W Polsce prowizja nadal podlega zwrotowi
Orzeczenie TSUE nie wykreśliło art. 49 polskiej ustawy o kredycie konsumenckim. Przepis stanowi, że przy wcześniejszej spłacie całkowity koszt kredytu obniża się o koszty dotyczące okresu, o który skrócono umowę, nawet jeżeli konsument poniósł je wcześniej.
W 2019 r. Sąd Najwyższy rozstrzygnął wprost, że prawo do obniżenia całkowitego kosztu kredytu obejmuje również prowizję za jego udzielenie. Takie podejście przyjął także UOKiK. Udostępniony przez urząd kalkulator wcześniejszej spłaty uwzględnia wszystkie pozaodsetkowe koszty i oblicza należny zwrot metodą liniową.
To właśnie dlatego ostrożna odpowiedź Biura Rzecznika Finansowego ma znaczenie. Trzeba ocenić nie tylko sentencję TSUE, lecz także jej wpływ na polską ustawę, uchwałę Sądu Najwyższego oraz dotychczasową praktykę organów chroniących konsumentów.
Samo powołanie się przez bank na najnowszy wyrok nie przesądza więc, że prowizja nie podlega zwrotowi. Orzeczenie dostarcza kredytodawcom argumentu, który zapewne pojawi się w odpowiedziach na reklamacje i w pismach procesowych. Nie usuwa jednak dotychczasowych polskich rozstrzygnięć.
Kluczowe będzie ustalenie, czy obowiązki informacyjne przewidziane w polskim prawie spełniają warunek postawiony przez TSUE. Ostateczną odpowiedź dadzą krajowe sądy, gdy zaczną rozpatrywać konkretne spory z uwzględnieniem najnowszego orzeczenia.
Sprawa Lexitor przestała dawać prostą odpowiedź
Dotychczasowe zasady ukształtował przede wszystkim wyrok z września 2019 r. w polskiej sprawie C-383/18, znanej jako Lexitor. TSUE uznał wtedy, że prawo konsumenta do obniżenia kosztu kredytu obejmuje wszystkie koszty, którymi został obciążony. Nie miało znaczenia, czy prowizję pobrano jednorazowo na początku umowy.
Branża finansowa od początku krytykowała taką wykładnię. Banki i pożyczkodawcy przekonywali, że jednorazowe koszty związane z przygotowaniem oraz udzieleniem kredytu zostały już poniesione i nie zależą od tego, jak długo klient spłaca zobowiązanie.
Później TSUE zajął korzystniejsze dla kredytodawców stanowisko w sprawie kredytów hipotecznych. Uznał, że zwrot może obejmować wyłącznie odsetki i koszty zależne od czasu trwania umowy. ZBP i ZPF wyszły teraz z założenia, że podobna zasada została dopuszczona również przy kredytach konsumenckich.
Najnowszy wyrok rzeczywiście ograniczył możliwość traktowania sprawy Lexitor jako prostej odpowiedzi na każdy spór o zwrot kosztów. Nie przekreślił jednak ochrony konsumenta. TSUE nadal wymaga przejrzystego podziału opłat, ponieważ to kredytodawca sam ustala ich strukturę. Bez tego banki mogłyby przenosić coraz większą część ceny kredytu do jednorazowych prowizji i w ten sposób zmniejszać kwoty zwracane klientom.
Bank odmówił zwrotu? Wyrok nie kończy sprawy
Konsument, który spłacił kredyt przed terminem, powinien otrzymać szczegółowe rozliczenie. Jeżeli kredytodawca wyłączył z niego prowizję albo inną opłatę, powinien wyjaśnić, dlaczego koszt nie zależał od czasu trwania umowy oraz na jakiej podstawie nie został objęty zwrotem.
Odmowa nie oznacza, że bank lub firma pożyczkowa ma rację tylko dlatego, że powołała się na najnowszy wyrok TSUE. Znaczenie będą miały treść umowy, dokumenty przedstawione przed jej podpisaniem, charakter konkretnej opłaty oraz obowiązujące polskie przepisy. Klient może złożyć reklamację, a po jej odrzuceniu zwrócić się o pomoc do Rzecznika Finansowego albo dochodzić roszczenia przed sądem.
Sprawę dodatkowo komplikuje zmiana unijnych przepisów. Zgodnie z unijnym harmonogramem od 20 listopada 2026 r. państwa UE powinny stosować regulacje wdrażające nową dyrektywę o kredycie konsumenckim. Wskazuje ona wprost, że przy obliczaniu obniżki należy uwzględnić wszystkie koszty nałożone na konsumenta przez kredytodawcę.
Polska nie zakończyła jednak prac nad nową ustawą. Na początku listopada projekt nadal znajdował się na etapie rządowym. Stara dyrektywa zachowuje natomiast znaczenie dla umów obowiązujących 20 listopada 2026 r. aż do czasu ich zakończenia.
Szef redakcji Bizblog.pl. W mediach od 30 lat. Pisze o małym biznesie, podatkach i finansach osobistych. Do Spidersweb.pl przeszedł z Wirtualnej Polski, gdzie najpierw był szefem wydawców Money.pl, a potem zastępcą redaktora naczelnego. Pierwszą posadę w mediach dostał w „Gazecie Wyborczej”, pracował w „Pulsie Biznesu”, „Życiu”, miesięczniku „Pieniądz”, „Businessman Magazine”, Miesięczniku Finansowym „BANK”. W tym ostatnim był redaktorem prowadzącym kilku edycji prestiżowych raportów „Największe banki w Polsce“ oraz „IT@BANK”.