Polska dopłaca miliardy do węgla. System zaczyna się sypać
Tylko w tym roku polskie górnictwo pochłonie miliardy złotych z budżetu państwa. Ta góra pieniędzy ma być receptą jedynie na objawy, ale nie wyleczy choroby całej branży. I jeżeli rząd nie podejmie konkretnych decyzji, w kolejnych latach koszty będą tylko rosnąć.
W tym roku budżet państwa przewiduje wydatki na nasze górnictwo na poziomie 5,5 mld zł. Ale to tylko wierzchołek góry lodowej. Wiceminister energii Marian Zmarzły koszt osłon socjalnych dla górników, którzy będą chcieli wcześniej odejść z pracy (urlopy pozwalające do pięciu lat na otrzymywanie 80 proc. wynagrodzenia i jednorazowe odprawy pieniężne w wysokości 170 tys. zł, od których nie trzeba odprowadzać podatku), szacuje na 2 mld zł tylko w tym roku. Do tego dochodzą jeszcze środki na utrzymanie płynności finansowej spółek węglowych.
Dla Polskiej Grupy Górniczej i Południowego Koncernu Węglowego do grudnia potrzeba ok. 4 mld zł, a przecież w kolejce czeka jeszcze JSW. Tymczasem zatrudnienie w górnictwie węgla kamiennego tylko w styczniu i lutym 2026 r. zmniejszyło się w sumie o ponad 5 tys. etatów (2602 w styczniu i 2493 w lutym). Ale średni koszt produkcji tony węgla w grudniu 2025 r. dalej był bardzo wysoko i wynosił 836 zł. A jeszcze pięć lat temu, w styczniu 2021 r., to było raptem 447 zł.
Górnictwo potrzebuje nowego planu zamykania kopalń
Eksperci nie mają wątpliwości: w kolejnych latach górnictwo będzie tylko bardziej obciążać budżet państwa. Dlatego potrzebny jest plan. Kuba Gogolewski, analityk finansowy transformacji energetycznej, dyrektor programowy w Fundacji Mission Possible, zwraca uwagę, że obecnie transformacja energetyczna odbywa się bez realistycznej polityki długoterminowej. Dlatego, jak przekonuje, zamiast planowego procesu mamy serię kosztownych, reaktywnych decyzji.
Górnictwo węgla kamiennego i brunatnego to sektory schyłkowe - bez aktualnych planów zamykania kopalń i sensownego podejścia do zatrudnienia państwo będzie tylko zwiększać koszty zamiast nimi zarządzać - nie ma cienia wątpliwości Kuba Gogolewski.
Ekspert nie zostawia też suchej nitki na obecnym modelu odpraw pieniężnych. Chodzi o te 170 tys. zł, od których nie trzeba odprowadzać podatku. Tylko w PGG z takich osłon socjalnych do końca kwietnia 2026 r. skorzystało ponad 600 osób.
Obecny model odpraw pokazuje brak spójności państwa: wysokie jednorazowe świadczenia nie są powiązane z przejściem do innej pracy, mimo że na rynku brakuje pracowników - akcentuje Gogolewski.
Umowa społeczna z górnikami ma już pięć lat
Tymczasem dla polskiego górnictwa na razie obowiązuje harmonogram zamykania kopalń z umowy społecznej z górnikami, podpisanej w maju 2021 r., która cały czas nie jest notyfikowana przez Komisję Europejską. Ten zakłada na przykład zakończenie eksploatacji w kopalni Murcki-Staszic w 2039 r., a w kopalni Bobrek-Piekary - rok później, w 2040 r. Ostatnie do zamknięcia w tym harmonogramie są kopalnie: ROW Ruch Chwałowice i Ruch Jankowice; kopalnie Sobieski i Janina oraz kopalnia Bohdanka. Ma to nastąpić, zgodnie z obowiązującą cały czas, jak usłyszeliśmy w Ministerstwa Energii, umową społeczną w 2049 r. Ale resort zostawia sobie otwarte drzwi do wprowadzania w nim zmian. Polskie górnictwo jeszcze może zacząć się zwijać szybciej.
Więcej o górnictwie przeczytasz w Bizblog Spider’s Web:
Harmonogram wygaszania kopalń pozostaje aktualny jako kierunkowa ścieżka transformacji. Jednocześnie jego realizacja jest powiązana z rzeczywistym tempem zmian w systemie energetycznym. Obejmuje to rozwój źródeł odnawialnych, energetyki jądrowej i gazowej, modernizację sieci przesyłowych oraz wdrażanie technologii magazynowania energii - twierdzi Ministerstwo Energii.
Fot. Krystian Maj/KPRM
