Przełom w programie Czyste Powietrze? Nie zapeszajmy
Po trzech miesiącach w Czystym Powietrzu w końcu złożono ponad tysiąc wniosków w tydzień. Ale eksperci i tak zwracają uwagę, że zapowiedziana reforma programu nie może być kosmetyczna, bo walkę ze smogiem i z wysokimi rachunkami będziemy dalej przegrywać.
Jeżeli w ostatnich dniach usłyszeliście głośny łomot, to najpewniej był odgłos spadającego kamienia z serc urzędników Ministerstwa Klimatu i Środowiska (MKiŚ) oraz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW). Jedni i drudzy od miesięcy opowiadają, jaka to z programu Czyste Powietrze jest dobrze naoliwiona maszyna, ale niestety nie pomagały im w tym bezlitosna statystyka, która sugerowała coś dokładnie odwrotnego. Na alarm bili też eksperci, którzy wyliczali, że przy takim tempie składania wniosków wypełnienie celów programu nastawionego na wymianę węglowych kopciuchów zajmie kilkadziesiąt lat. Powstały nawet w tej sprawie kolejne pisma do premiera Donalda Tuska.
W 2025 r. do programu złożono zaledwie 55 tys. wniosków - to prawie pięciokrotnie mniej niż w 2024 r. i blisko czterokrotnie mniej niż w 2023 r. - czytamy w apelu organizacji pozarządowych do premiera Polski.
Czyste Powietrze: magiczna bariera w końcu przekroczona
Trudno się z tym alarmowym tonem nie zgadzać. Jedną z przesłanek wskazujących na ogromny kryzys programu Czyste Powietrze jest liczba składanych tygodniowo wniosków. I przez trzy pierwsze miesiące tego roku nie udało się przekroczyć w tej konkurencji tysiąca wniosków. A przecież w najlepszych latach Czystego Powietrza było ich nawet 5–6 tys. w ciągu jednego tygodnia. Na szczęście coś w końcu drgnęło.
W tygodniu od 28 marca do 3 kwietnia złożono 1021 wniosków - czytamy na stronie programu.
Ale czy to od razu oznacza zmianę trendu i przyspieszenie w programie Czyste Powietrze? Niekoniecznie. Przecież od początku tempo eliminacji z naszej przestrzeni węglowych kopciuchów jest dosyć mizerne. Program uruchomiono we wrześniu 2018 r., założeniem budżetu na poziomie 103 mld zł w ciągu następnych 11 lat. Teraz, po 7,5 latach funkcjonowania Czystego Powietrza, wypłacone dofinansowanie jest na poziomie ponad 20,5 mld zł. Wychodzi na to, że w tym czasie wykorzystano niecałe 20 proc. zaplanowanego budżetu.
Reforma programu pomoże?
Eksperci są dalecy od otwierania szampanów ze względu na pokonanie w końcu bariery tysiąca wniosków w tydzień w programie Czyste Powietrze. Zwracają jednak uwagę, że większość beneficjentów jest zadowolona z uzyskanego dofinansowania i zrealizowanej inwestycji.
Mamy ogromną skalę programu, a więc nadużycia też będą. Moim zdaniem w tym momencie program Czyste Powietrze padł ofiarą własnego sukcesu, czyli tej dużej skali. Te wszystkie nadużycia to jednak mimo wszystko jest znikomy procent wniosków, które wpłynęły do wojewódzkich funduszy ochrony środowiska. Ogromna większość wnioskodawców jest po prostu zadowolona. Wiem, że Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska prowadził jeszcze do niedawna badania zadowolenia wnioskodawców, które oscylowało na poziomie ponad 90 proc. - przekonuje Anna Dworakowska, współzałożycielka Polskiego Alarmu Smogowego w Polityka Insight Podcast.
Więcej o Czystym Powietrzu przeczytasz więcej w Bizblog:
Ale to nie znaczy wcale, że nic nie trzeba zmienić. Eksperci mają długą listę korekt. I przy okazji zwracają uwagę, że według danych CEEB - Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków w naszym kraju do wymiany zostało jeszcze blisko 2 mln węglowych kopciuchów. Przeszkodą, jak relacjonują ekodoradcy, jest często obligatoryjny audyt energetyczny. Nawet co czwarty zainteresowany rezygnuje, jak dowiaduje się, że najpierw musi wydać ok. 2 tys. zł na audyt, który odpowie na pytanie, czy można sięgać po pieniądze z Czystego Powietrza. Zakładana reforma proponuje bon na audyt, ale tylko dla tych najuboższych.
Okazja do zmian jest już teraz. Ale żeby wydobyć program z kryzysu potrzeba odważnych decyzji, a proponowane zmiany są raczej z gatunku kosmetycznych - komentuje Anna Dworakowska.
