Zmiany w L4. Kontrole ZUS będą ostrzejsze
Wchodzą w życie przepisy, które mocno zmieniają zasady wystawiania zwolnień lekarskich i umożliwiają skuteczniejsze kontrolowanie osób przebywających na tzw. L4. Zmiany będą wchodzić stopniowo, ale już dziś warto wiedzieć, co nas czeka.
Podpisana w styczniu przez prezydenta ustawa dotycząca zwolnień lekarskich wprowadza duże zmiany w zasadach kontroli L4 i nie tylko. Część przepisów zacznie obowiązywać bardzo szybko, bo już po 14 dniach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, czyli w praktyce jeszcze pod koniec stycznia. Kolejne zmiany wejdą w życie po trzech miesiącach, a następne od 2027 r.
Kontrola zwolnień lekarskich
Najszybciej wchodzą zmiany wzmacniające pozycję ZUS-u w kontrolowaniu zwolnień lekarskich. Zakład zyskał wyraźną podstawę do sprawdzania także zwolnień wystawianych z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny, co wcześniej budziło wątpliwości. ZUS będzie mógł żądać od ubezpieczonego dodatkowych wyjaśnień i łatwiej oceniać, czy zwolnienie jest wykorzystywane prawidłowo.
Jeśli w trakcie kontroli ZUS uzna, że lekarz nieprawidłowo wystawiał e-ZLA, będzie mógł przekazać dokumenty do samorządu lekarskiego. Otwiera to drogę do ewentualnego postępowania dyscyplinarnego wobec lekarza. Zmienia się też tryb odwołań w sprawach cofnięcia prawa do wystawiania zwolnień – zamiast do ministra, trafiać będą one do prezesa ZUS-u, co ma uprościć procedury.
Najważniejsze dla większości pracowników zmiany zaczną jednak obowiązywać około połowy kwietnia i dotyczą tego, co wolno robić na zwolnieniu lekarskim. Nadal wykonywanie pracy zarobkowej oznacza utratę 100 proc. zasiłku za cały okres L4. Nowością jest jednak dokładniejsze określenie, czym jest aktywność niezgodna z celem zwolnienia, czyli taka, która może utrudniać lub wydłużać leczenie.
Ustawa mówi, że praca zarobkowa to każda czynność mająca charakter zarobkowy, bez względu na rodzaj umowy. Wyjątkiem są jedynie „incydentalne czynności wymuszone istotnymi okolicznościami i niebędące poleceniem przełożonego”. ZUS tłumaczy, kolei zwykłe codzienne czynności, jak zakupy czy krótki spacer, nie będą uznawane za naruszenie zwolnienia, o ile nie stoją w sprzeczności z celem leczenia.
Więcej wiadomości na temat pracy można przeczytać poniżej:
Rozszerzone zostaną też uprawnienia kontrolne ZUS-u. Kontrole nadal będą prowadzić ZUS oraz pracodawcy zatrudniający powyżej 20 osób, ale obejmą również zwolnienia opiekuńcze i osoby, których ubezpieczenie już ustało. Nowością jest prawo kontrolera do sprawdzenia tożsamości oraz wstępu do miejsca kontroli. Będzie on mógł zbierać informacje nie tylko od chorego, lecz także od pracodawcy i lekarza.
Praca na L4 legalna od 2027 roku
Duże zmiany czekają orzecznictwo lekarskie w ZUS-ie. Do wydawania niektórych orzeczeń dopuszczone zostaną pielęgniarki, pielęgniarze i fizjoterapeuci z odpowiednimi specjalizacjami. Lekarze orzecznicy nie będą musieli wszyscy mieć ukończonej specjalizacji, choć kadra nadzorcza taki wymóg zachowa. Aby załatać braki kadrowe wśród lekarzy-orzeczników, wprowadzono bardziej elastyczne formy zatrudnienia oraz nowe zasady wynagradzania. Te mają dopiero zostać ustalone w rozporządzeniu.
Ostatni – najbardziej kontrowersyjny – etap reformy zacznie obowiązywać od 1 stycznia 2027 r. Ubezpieczony będzie mógł na własny wniosek pracować u jednego pracodawcy mimo zwolnienia z innego tytułu, jeśli charakter pracy na to pozwala. ZUS wyjaśnia, że w takim przypadku ubezpieczony będzie musiał poinformować płatnika składek o okresie, na który zostało mu wystawione zwolnienie od pracy z innego tytułu.
