Kontrola zwolnienia lekarskiego może objąć również krótką nieobecność. Pracodawca może odwiedzić pracownika pod wskazanym adresem pobytu, a ZUS sprawdzić zarówno sposób wykorzystywania L4, jak i zasadność orzeczonej niezdolności do pracy.
Według danych ZUS w sierpniu 2025 r. absencja chorobowa wyniosła 17,38 mln dni, ale już w grudniu sięgnęła 19,96 mln dni. To wzrost o blisko 15 proc. Kontrole zwolnień lekarskich nie ograniczają się jednak do sezonu infekcyjnego ani do osób korzystających z długich zwolnień. Przeprowadzane są na każdym etapie. W pierwszym półroczu 2026 r. ZUS sprawdził 219,7 tys. L4 i wydał 10,5 tys. decyzji wstrzymujących dalszą wypłatę zasiłków chorobowych. Wartość wstrzymanych świadczeń sięgnęła 18,55 mln zł.
Krótkie zwolnienia też mogą zwrócić uwagę
Powodem do sprawdzenia sposobu wykorzystywania L4 mogą być częste, krótkie nieobecności, kolejne zaświadczenia od różnych lekarzy czy naprzemienne korzystanie z zasiłku chorobowego i opiekuńczego. Żadna z tych sytuacji sama w sobie nie dowodzi jednak naruszenia przepisów.
Z perspektywy pracodawcy ważne jest, by reagować na konkretne sygnały, a nie opierać się na samych przypuszczeniach – przekonuje Magda Dąbrowska, prezeska Grupy Progres.
W typowaniu zwolnień do kontroli ZUS wykorzystuje analizę danych i modele matematyczne. Pracodawcy mogą natomiast analizować absencje za pomocą systemów kadrowych i specjalnych komercyjnych aplikacji. Takie narzędzia pomagają zauważyć powtarzające się schematy, ale nie rozstrzygają, czy pracownik niewłaściwie korzysta ze zwolnienia.
Technologia ułatwia porządkowanie informacji i wskazywanie sytuacji wymagających uwagi, ale nie zastępuje oceny konkretnych okoliczności – podkreśla ekspertka.
Kiedy pracodawca może skontrolować pracownika?
Pracodawcy sprawdzają zwolnienia lekarskie, za które wypłacają wynagrodzenia z własnych środków. Jeśli zgłaszają do ubezpieczenia więcej niż 20 osób i są płatnikami świadczeń, ich uprawnienia obejmują również kontrolę pracowników pobierających zasiłki chorobowe, opiekuńcze i świadczenia rehabilitacyjne. Mniejsze firmy muszą poprosić ZUS o przeprowadzenie kontroli.
Sprawdzenie sposobu wykorzystywania zwolnienia nie musi dotyczyć wyłącznie pracowników etatowych. Może objąć także innych ubezpieczonych, jak zleceniobiorców, jeśli płatnik ma odpowiednie uprawnienia.
Kontrola odbywa się w miejscu zamieszkania, pod adresem czasowego pobytu wskazanym w e-ZLA, a także w miejscu pracy lub prowadzenia działalności gospodarczej, ale może też objąć inną lokalizację.
Nieobecność w domu nie przesądza o nadużyciu
Zwolnienie lekarskie nie oznacza automatycznie zakazu wychodzenia z mieszkania. Znaczenie mają stan zdrowia, zalecenia lekarskie oraz to, czy podejmowana aktywność utrudnia lub wydłuża leczenie.
ZUS na przykład odmówił zasiłku ubezpieczonej, bo ta wyszła z domu na wizytę weterynaryjną z czworonogiem. Sąd przyznał jej rację, uznając, że takie obowiązki zalicza się do czynności dnia codziennego.
Każda sytuacja wymaga więc indywidualnej oceny. Samo niezastanie pracownika pod wskazanym adresem nie wystarcza do stwierdzenia, że wykorzystuje L4 niezgodnie z przeznaczeniem.
Kontrola powinna służyć wyjaśnieniu wątpliwości i ustaleniu, czy zwolnienie jest wykorzystywane zgodnie z jego celem – zaznacza Magda Dąbrowska.
Kontrolujący ma obowiązki, a pracownik swoje prawa
Przeprowadzający kontrolę powinna przedstawić dokument tożsamości i upoważnienie pracodawcy. Ma prawo poprosić ubezpieczonego o potwierdzenie tożsamości oraz wyjaśnienia dotyczące sposobu wykorzystywania zwolnienia.
Uprawnienia te nie oznaczają dowolnego dostępu do informacji o zdrowiu i życiu prywatnym. Kontrolujący nie może żądać ujawnienia diagnozy ani przyczyny niezdolności do pracy. Ma również obowiązek zachowania poufności informacji dotyczących życia prywatnego.
Więcej wpisów o zwolnieniach lekarskich L4
Pracownik powinien umożliwić przeprowadzenie kontroli i udzielić wyjaśnień. Ma prawo zgłosić zastrzeżenia do otrzymanego protokołu w ciągu siedmiu dni, wskazując dowody na poparcie swojego stanowiska. Od niekorzystnej decyzji ZUS dotyczącej świadczenia może odwołać się do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w ciągu miesiąca od dania doręczenia.
Utrata zasiłku, a w poważnych przypadkach także pracy
Niewłaściwe wykorzystywanie L4 może skutkować utratą prawa do zasiłku za cały okres zwolnienia. Jeśli świadczenie zostało wypłacone i zostanie uznane za nienależnie, ZUS zażądać jego zwrotu wraz z odsetkami.
W grę wchodzą również konsekwencje zawodowe. W poważnych przypadkach pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Samo podejrzenie nieprawidłowości ani wszczęcie kontroli nie uzasadnia jednak automatycznie takiej decyzji.
Choroba jest naturalną częścią życia zawodowego, a pracownik musi mieć czas i warunki, by wrócić do zdrowia – przypomina Magda Dąbrowska.
Szef redakcji Bizblog.pl. W mediach od 30 lat. Pisze o małym biznesie, podatkach i finansach osobistych. Do Spidersweb.pl przeszedł z Wirtualnej Polski, gdzie najpierw był szefem wydawców Money.pl, a potem zastępcą redaktora naczelnego. Pierwszą posadę w mediach dostał w „Gazecie Wyborczej”, pracował w „Pulsie Biznesu”, „Życiu”, miesięczniku „Pieniądz”, „Businessman Magazine”, Miesięczniku Finansowym „BANK”. W tym ostatnim był redaktorem prowadzącym kilku edycji prestiżowych raportów „Największe banki w Polsce“ oraz „IT@BANK”.