Firmowy samochód, rozliczenie za godziny czy płatna przerwa w świadczeniu usług nie przesądzają jeszcze, że przedsiębiorca powinien zatrudnić współpracownika na etat. Znacznie ważniejsze jest to, kto organizuje pracę i wydaje polecenia. Pierwsze interpretacje Państwowej Inspekcji Pracy pokazują, dlaczego nawet osoby wykonujące ten sam zawód mogą zostać ocenione inaczej.
Jeden kierowca może rozwozić pieczywo na zleceniu, a drugi, dowożący dzieci do szkoły, powinien pracować na etacie. Obaj korzystają z samochodu udostępnionego przez firmę. Różnica tkwi w zasadach współpracy: obowiązku dostępności, podporządkowaniu i możliwości odmowy przyjęcia kursu.
To przykład z analizy interpretacji Państwowej Inspekcji Pracy przygotowanej przez Joannę Łukszę, kierowniczkę Zespołu Ekspertów Księgowych w IFIRMA.PL. Według przedstawionego przez nią zestawienia na 8 października 2026 r. opublikowano 19 interpretacji. Pytania przedsiębiorców dotyczyły zarówno działających już modeli współpracy, jak i dopiero planowanych umów.
Dla małych firm to praktyczna wskazówka: o prawidłowości B2B lub zlecenia nie rozstrzyga nazwa stanowiska. Trzeba przyjrzeć się temu, jak wygląda dzień pracy.
Nowe uprawnienia PIP nie oznaczają zakazu B2B
Od 8 lipca 2026 r. okręgowy inspektor pracy może stwierdzić istnienie stosunku pracy w drodze decyzji administracyjnej. Jej wydanie poprzedza procedura, w której strony mogą przedstawić swoje stanowiska, a inspektor wydaje polecenie usunięcia naruszeń. Niewykonanie polecenia otwiera drogę do wydania decyzji. Zmiany opisuje Okręgowy Inspektorat Pracy w Białymstoku.
Nie oznacza to, że współpraca między przedsiębiorcami lub umowy zlecenia przestały być dopuszczalne. Podstawowe pytanie pozostaje takie samo: czy dana osoba rzeczywiście świadczy samodzielne usługi, czy wykonuje pracę pod kierownictwem pracodawcy, w wyznaczonym przez niego miejscu i czasie, za wynagrodzeniem? W tych drugich warunkach nazwanie umowy „B2B” nie zmienia charakteru zatrudnienia.
– Im bardziej osoba wykonująca pracę jest podporządkowana i pracuje pod kierownictwem, tym bardziej prawdopodobne jest, iż PIP dostrzeże cechy stosunku pracy – wskazuje Joanna Łuksza, kierownik Zespołu Ekspertów Księgowych w IFIRMA.PL.
Dwóch kierowców, dwa różne rozstrzygnięcia
W opisanym przez ekspertkę przypadku dowozu dzieci z niepełnosprawnościami znaczenie miały stała trasa, regularność przewozów, ustalone godziny oraz podporządkowanie kierowcy. Tak zorganizowana praca została oceniona jako wymagająca zatrudnienia na etacie.
Inaczej wyglądała sytuacja kierowcy rozwożącego pieczywo. Za dopuszczalnością zlecenia przemawiały dobrowolność przyjmowania kursów oraz brak obowiązku stałej dostępności. Sam fakt korzystania z cudzego pojazdu nie rozstrzygnął sprawy.
Podobnie nie należy wyciągać z pojedynczej interpretacji wniosku, że cała branża może bez przeszkód stosować określony rodzaj umowy. Z zestawienia IFIRMA wynika, że PIP akceptowała opisane modele B2B m.in. w usługach informatycznych, prawnych oraz w przypadku lekarza na kontrakcie. Zakwestionowała natomiast model dotyczący obsługi biurowej szkoły językowej. To oceny konkretnych warunków współpracy, a nie lista zawodów „dopuszczonych” do samozatrudnienia.
Co powinno skłonić do sprawdzenia umowy
Dla przedsiębiorcy i osoby wykonującej usługi szczególnie istotne są odpowiedzi na kilka pytań:
- Kto ustala czas i miejsce pracy? Czy wykonawca ma rzeczywistą swobodę, czy musi codziennie stawiać się zgodnie z narzuconym harmonogramem?
- Kto decyduje o sposobie wykonania zadań? Czy strony uzgadniają usługę, czy jedna osoba na bieżąco kieruje pracą drugiej?
- Czy można odmówić kolejnego zlecenia? Czy współpracownik musi pozostawać stale do dyspozycji firmy?
- Czy zastępstwo jest realne? Czy możliwość skorzystania z innej osoby funkcjonuje w praktyce, czy istnieje wyłącznie w umowie?
Nie jest to test, w którym określona liczba odpowiedzi automatycznie przesądza o etacie. Znaczenie ma cały sposób organizacji współpracy.
Firmowy sprzęt i płatne wolne nie rozstrzygają wszystkiego
Łatwo uznać, że korzystanie z firmowego komputera lub rozliczanie godzin oznacza zatrudnienie pracownicze. Takie uproszczenie może jednak prowadzić do błędnych wniosków. Ewidencja godzin może służyć ustaleniu wynagrodzenia za usługę, a korzystanie ze sprzętu klienta trzeba oceniać razem z pozostałymi warunkami współpracy.
W materiale IFIRMA przywołano również przypadek radcy prawnego, którego umowa przewidywała płatny okres wolny. Mimo tego rozwiązania opisany model B2B został zaakceptowany. Pozostałe okoliczności przemawiały za samodzielnym świadczeniem usług.
– Warto pamiętać, że umowa podpisana z drugą osobą jest ważna, jednakże ani jej nazwa, ani treść nie będą decydujące, jeżeli stan rzeczywisty jest inny niż ten opisany w dokumencie – podkreśla Joanna Łuksza.
To oznacza, że samo dopisanie do umowy swobody organizowania pracy nie wystarczy, jeżeli w praktyce współpracownik codziennie wykonuje polecenia przełożonego i nie może samodzielnie podejmować decyzji.
Więcej naszych wpisów o inspekcji pracy
Interpretacja pomaga, ale nie chroni całej branży
Przedsiębiorca może wystąpić do Głównego Inspektora Pracy o indywidualną interpretację dotyczącą obecnej albo planowanej współpracy. Musi jednak opisać rzeczywiste zasady jej organizacji.
PIP wyjaśnia, że korzystna interpretacja wiąże inspektorów podczas kontroli tylko wtedy, gdy opis przedstawiony we wniosku odpowiada faktycznym warunkom wykonywania umowy. Nie wyklucza więc sprawdzenia, jak współpraca wygląda w praktyce. Nie zapewnia też ochrony innym firmom tylko dlatego, że działają w tej samej branży. Wyjaśnienia PIP dotyczące interpretacji indywidualnych.
Dla małej firmy pierwszym krokiem powinno być zatem porównanie zapisów kontraktu z codzienną organizacją pracy. Dla osoby na B2B lub zleceniu najważniejsze jest ustalenie, czy deklarowana samodzielność rzeczywiście istnieje. To właśnie rozbieżność między umową a praktyką może przesądzić o zakwestionowaniu przyjętej formy współpracy.
Fot. ®Jacek Bereźnicki, Bizblog SW
Szef redakcji Bizblog.pl. W mediach od 30 lat. Pisze o małym biznesie, podatkach i finansach osobistych. Do Spidersweb.pl przeszedł z Wirtualnej Polski, gdzie najpierw był szefem wydawców Money.pl, a potem zastępcą redaktora naczelnego. Pierwszą posadę w mediach dostał w „Gazecie Wyborczej”, pracował w „Pulsie Biznesu”, „Życiu”, miesięczniku „Pieniądz”, „Businessman Magazine”, Miesięczniku Finansowym „BANK”. W tym ostatnim był redaktorem prowadzącym kilku edycji prestiżowych raportów „Największe banki w Polsce“ oraz „IT@BANK”.