Premia czy nagroda? Pracodawcy je mylą, a to spora różnica
Wiele firm błędnie określa zasady przyznawania dodatków do pensji, myląc premię z nagrodą. Państwowa Inspekcja Pracy przypomina, że to, co jest zapisane w regulaminie, nie zamyka sprawy.
Państwowa Inspekcja Pracy informuje, że pracodawcy nie mogą dowolnie decydować o wypłacie premii, jeśli pracownik spełnił wcześniej ustalone warunki. PIP w najnowszym komunikacie zwraca uwagę na błędy w regulaminach wynagradzania, które mogą prowadzić do sporów z zatrudnionymi. Problemem jest między innymi tak zwana premia uznaniowa.
Nagroda czy premia?
Nie wystarczy nazwa: premia. Inspektorzy pracy często ujawniają nieprawidłowości w określaniu zasad przyznawania prawa do premii, które zacierają granice między premią a nagrodą. Wątpliwości dotyczą też wypłaty tego świadczenia po ustaniu zatrudnienia, a także uwzględniania go przy liczeniu wynagrodzenia za urlop - informuje PIP.
Granica między premią a nagrodą ma konkretne konsekwencje. Łukasz Paroń z Okręgowego Inspektoratu Pracy we Wrocławiu wyjaśnia, że premia przysługuje po spełnieniu określonych wcześniej kryteriów. Pracodawca nie może jej wtedy odmówić według własnego uznania. Nagroda jest natomiast wyróżnieniem za szczególne osiągnięcia. PIP zwraca uwagę, że takie rozróżnienie potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z 2024 r.
Sama nazwa świadczenia nie przesądza więc o jego charakterze. PIP wskazuje, że jeśli firma regularnie wypłaca wszystkim pracownikom pieniądze nazywane nagrodą lub „premią uznaniową”, może się okazać, że w rzeczywistości jest to składnik wynagrodzenia. Dla zatrudnionego oznacza to możliwość dochodzenia należnych pieniędzy, jeśli spełnił wymagane warunki. Pracodawca nie może uniknąć tego obowiązku tylko przez odpowiedni zapis w regulaminie.
Problemy pojawiają się też po rozwiązaniu umowy o pracę. Jeżeli pracownik przepracował cały okres, za który przysługuje premia, firma nie powinna odmawiać jej wypłaty tylko dlatego, że w dniu przelewu nie jest już zatrudniony. Wynagrodzenie należy się za wykonaną pracę, a gdy ktoś nie przepracował całego okresu premiowego, to świadczenie może zostać odpowiednio pomniejszone.
Więcej naszych wpisów o inspekcji pracy
PIP tłumaczy, że znaczenie ma także to, jak premia wpływa na wypłatę za urlop. Jeśli jej wysokość się zmienia, przy obliczaniu wynagrodzenia urlopowego co do zasady uwzględnia się średnią z trzech miesięcy poprzedzających rozpoczęcie urlopu. Gdy występują znaczne wahania zarobków, okres ten można wydłużyć do 12 miesięcy. Chodzi o to, by pracownik podczas urlopu otrzymał wynagrodzenie możliwie zbliżone do tego, które uzyskałby, gdyby normalnie pracował.
Jak ustalić prawo do premii?
PIP podkreśla, że ustalenie prawa do premii nie zawsze jest proste. Inspektor musi sprawdzić nie tylko zapisy regulaminu, ale także rzeczywiste zasady wypłacania pieniędzy w firmie. Znaczenie mają nawet utrwalone zwyczaje oraz wyjaśnienia pracodawcy i pracowników. PIP tłumaczy, że dopiero po zebraniu informacji można ocenić, czy świadczenie ma charakter obowiązkowy, czy jest nagrodą zależną od decyzji firmy.
W praktyce oznacza to, że pracodawcy powinni dokładnie sprawdzić regulaminy wynagradzania i sposób, w jaki wypłacają dodatkowe pieniądze. PIP zwraca uwagę, że niejasne zapisy mogą prowadzić do roszczeń pracowników, a spór o nazwę świadczenia nie przesądza o jego wyniku. Liczy się przede wszystkim to, na jakich zasadach pieniądze są przyznawane i czy zatrudniony spełnił warunki ich otrzymania.
PIP przyznaje, że uporządkowanie zasad premiowania jest też ważne w związku z unijną dyrektywą o przejrzystości wynagrodzeń. Ma ona zwiększać przejrzystość zasad płacowych i wspierać równe traktowanie pracowników.
Tematyką ekonomiczną zajmuje się od dziesięciu lat. Od 2014 do 2019 r. był dziennikarzem Money.pl, wcześniej współtworzył serwisy Mototok.pl i Biztok.pl w ramach Grupy O2, a następnie Wirtualnej Polski. W Bizblogu pisze o biznesie, prawie i podatkach.