Czyste Powietrze znowu do zmiany. Na stole bon, banki, ale i koniec części dotacji
Rząd ma nowe pomysły na program Czyste Powietrze. NFOŚiGW pracuje nad bonem na audyt energetyczny, ścieżką bankową i nowymi zasadami dla wykonawców. Jednocześnie od 2027 r. zniknie część dotacji na ogrzewanie elektryczne. Ostatnia reforma programu Czyste Powietrze miała naprawić największe błędy, zamiast tego nadszarpnęła zaufanie Polaków do tego systemu dotacji. Jak będzie tym razem?
Co najlepiej świadczy o kryzysie programu Czyste Powietrze i szurającym po dnie zaufaniu Polaków do tego mechanizmy dotacji i dofinansowań? Liczba wniosków składanych w jednym tygodniu. W najlepszym okresie potrafiło być ich nawet 8 tys. w ciągu siedmiu dni. Dzięki temu na przykład w całym 2024 r. złożono łącznie blisko 202 tys. wniosków. A jak jest teraz? Od początku roku ledwie dwa razy przebiliśmy pod tym względem granicę 1000 wniosków w ciągu jednego tygodnia: od 28 marca do 3 kwietnia (1023 wnioski) i od 8 do 14 sierpnia (1056 wniosków).
Przez to obecny rok może okazać się najgorszym w historii programu Czyste Powietrze bijąc niechlubny rekord z 2025 r. (tylko 38408 wniosków), kiedy nabór wniosków był wstrzymany do 31 marca. Teraz, w trakcie posiedzenia sejmowej Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, kolejne zmiany w programie zapowiedział Robert Gajda, zastępca prezesa zarządu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚIGW).
Czyste Powietrze: co z bonem na audyt energetyczny?
Przypomnijmy, że w ankiecie przeprowadzonej przez Polski Alarm Smogowy wśród blisko 1500 samorządów terytorialnych najczęściej podnoszonym postulatem było wprowadzenie darmowego bonu na audyt energetyczny, dostępnego dla każdego potencjalnego beneficjenta. Bo koszty z nim związane mają być dla wielu gospodarstw domowych progiem nie do przeskoczenia.
Takie rozwiązanie NFOŚiGW, operator programu Czyste Powietrze, miał wprowadzić w życie już w lipcu br. Wtedy obowiązywała wersja, w której taki bon na audyt energetyczny, którego wykonanie nie zapewniało dotacji w ramach Czystego Powietrza, miał być darmowy wyłącznie dla najuboższych. Ale liczne uwagi od samorządowców skłoniły do przeprowadzenia w tej sprawie dodatkowych konsultacji, które właśnie trwają. Jak przekonuje Robert Gajda: decyzja w tej sprawie ma zapaść do końca roku.
Wiceszef NFOŚiGW poinformował także o tym, że od 1 stycznia 2027 r. program Czyste Powietrze nie będzie już w żaden sposób wspierał ogrzewania elektrycznego innego niż pompy ciepła. Powód? Tego rodzaju źródła ciepła nie spełniają wymogów ekologicznych, a stanowią one do tej pory ledwie 3–4 proc. wszystkich dofinansowań.
Od wielu lat wzywaliśmy NFOŚiGW i Ministerstwo Klimatu i Środowiska do wycofania z dofinansowania urządzeń o najniższej możliwej klasie energetycznej w Czystym Powietrzu (klasa energetyczna D) - przypomina Paweł Lachman, prezes Polskiej Organizacji Rozwoju Technologii Pomp Ciepła, który nie ukrywa zadowolenia z takiej decyzji.
Nowa lista wykonawców i ścieżka bankowa
Gajda przyznał też, że trwają prace nad nowymi zasadami dla listy wykonawców. Bierze w nich udział Prokuratura Generalna, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a także Instytut Ochrony Środowiska. Przypomnijmy, że do obecnej listy ZUM było sporo pretensji, m.in. te dotyczące umieszczania tam urządzeń, które nie widnieją w europejskiej bazie EPREL. Teraz zapowiedziano nowy regulamin, który ma chronić interesy wszystkich stron.
Przygotowana na przyszły rok kolejna reforma programu Czyste Powietrze ma się wiązać również z uruchomieniem tzw. ścieżki bankowej, która ma być nowym pomysłem na finansowanie zwrotne, konsultowanym z Bankiem Światowym i Związkiem Banków Polskich. Na wsparcie na nowych zasadach będą mogli liczyć także dotknięci ubóstwem energetycznym. Szacunki wskazują, że może ono dotyczyć nawet ok. 1,5 mln gospodarstw domowych.
FAQ: Co się zmieni w programie Czyste Powietrze?
Czy pojawi się bon na audyt energetyczny?
NFOŚiGW prowadzi konsultacje w sprawie darmowego bonu na audyt. Decyzja ma zapaść do końca roku.
Czy program będzie współpracował z bankami?
Tak. Planowana jest tzw. ścieżka bankowa, czyli nowe rozwiązanie związane z finansowaniem zwrotnym.
Czy osoby dotknięte ubóstwem energetycznym dostaną dodatkowe wsparcie?
Tak. Nowe zasady mają uwzględniać również gospodarstwa domowe dotknięte ubóstwem energetycznym.
Czy zmienią się zasady dotyczące wykonawców?
Tak. Trwają prace nad nowymi zasadami funkcjonowania listy wykonawców. W konsultacjach uczestniczą m.in. UOKiK, Prokuratura Generalna i Instytut Ochrony Środowiska.
Czy wszystkie urządzenia grzewcze nadal będą objęte dotacjami?
Nie. Od 1 stycznia 2027 r. program nie będzie wspierał ogrzewania elektrycznego innego niż pompy ciepła.
Dlaczego wycofywane jest wsparcie dla części ogrzewania elektrycznego?
Według NFOŚiGW urządzenia te nie spełniają wymaganych kryteriów ekologicznych. Obecnie odpowiadają za około 3–4 proc. wszystkich dofinansowań.
Więcej o Czystym Powietrzu przeczytasz w Bizblog Spider’s Web
Dziennikarz serwisu Bizblog.pl. Zawodowo pisze już od ćwierć wieku. Dawniej m.in. Goniec Górnośląski, Dziennik Zachodni, Magazyn Gospodarczy „Fakty”. Współpracował m.in. z Miesięcznikiem Finansowym „Bank”. Zajmuje się głównie sprawami gospodarczymi - z obszaru energetyki i jej transformacji. Pisze o górnikach, hutnikach, energetykach, odnawialnych źródłach energii, a także o polityce jądrowej, czy przyszłej strategii wodorowej. Nie obce mu są też tematy związane ze skutkami biznesowymi następujących już zmian klimatu. Specjalizuje się również w kwestiach związanych z usytuowaniem prawnym tak marihuany rekreacyjnej, jak i jej medycznej odmiany.