Eksperci ostrzegają przed odbiciem inflacji. W górę mogą pójść też koszty kredytów
Cieszmy się inflacją w celu, bo nie zagości tam zbyt długo. Za październikową odwilż cenową odpowiada głównie rządowy program dopłat do paliw. Gdy osłony wygasną, inflacja wzrośnie, a Rada Polityki Pieniężnej może ruszyć z podwyżkami stóp procentowych.
Potwierdziły się dość zaskakujące wstępne dane o inflacji w październiku. Według opublikowanego w piątek komunikatu Głównego Urzędu Statystycznego w minionym miesiącu ceny towarów i usług spadły w Polsce wobec września o 0,4 proc. Jednocześnie były o 3,5 proc. wyższe niż rok wcześniej.
Cenowa odwilż
To spowodowało, że inflacja, po wrześniowym „wyskoku” powyżej 4 proc. r/r, wróciła do szeroko rozumianego celu inflacyjnego – a konkretnie na górną granicę dopuszczalnych odchyleń (cel NBP wynosi 2,5 proc. +/- 1 pkt proc.). Niestety, nie zanosi się, by miała w nim zagościć na dłużej, o czym piszemy w dalszej części.
Z danych GUS wynika, że w Polsce zdecydowanie szybciej od towarów drożeją usługi. Ceny pierwszych wzrosły w ciągu roku o 2,9 proc., drugich – o 4,9 proc. Choć oczywiście różnie to wyglądało dla poszczególnych kategorii, które badali statystycy.
W porównaniu z wrześniem największe różnice dotyczyły cen transportu, które – przede wszystkim za sprawą programu CPN – obniżyły się o ponad 6 proc. m/m, a także cen związanych z rekreacją, kulturą i sportem (spadły w miesiąc o 2,6 proc.). Sporo kategorii tzw. dóbr konsumpcyjnych odnotowało jednak wzrosty w ujęciu miesięcznym.
Z informacji opublikowanych przez statystyków wynika, że w październiku wyższe ceny m.in. w zakresie: użytkowania mieszkania lub domu, zaopatrzenia w wodę, energię elektryczną, gaz i inne paliwa, odzieży i obuwia, żywności i napojów bezalkoholowych oraz informacji i komunikacji podwyższyły miesięczny wskaźnik inflacji.
Zupełnie inaczej wyglądają jednak zmiany cen w ujęciu rocznym. W porównaniu z październikiem 2025 r. największy – dwucyfrowy – wzrost cen dotyczył transportu – przede wszystkim ze względu na znacznie wyższe niż przed rokiem ceny tankowanych na stacjach paliw, co oczywiście było pokłosiem wydarzeń na Bliskim Wschodzie i związanych z nim zwyżek cen na światowych rynkach surowców.
Mocno przez ostatnie 12 miesięcy podrożały też alkohol i wyroby tytoniowe, a także użytkowanie mieszkania. Nieco mniejsze wzrosty dotyczyły cen związanych ze zdrowiem, edukacją, rekreacją, sportem i kulturą czy informacją i komunikacją.
Choć w raporcie GUS znajdziemy i takie kategorie, w których ceny w ujęciu r/r spadły. Chodzi przede wszystkim o odzież i obuwie oraz ceny związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Minimalną deflację w ujęciu rocznym widać też w październiku w cenach żywności i napojów bezalkoholowych.
Jeszcze większe zróżnicowanie widać w zmianach cen poszczególnych produktów i usług. Najbardziej drożeją paliwa płynne służące do ogrzewania (są o ponad 80 proc. droższe niż przed rokiem), a po piętach depczą im nośniki do nagrywania (podrożały w rok o blisko połowę) czy olej napędowy, którego cena wzrosła w tym czasie o prawie jedną trzecią. Po drugiej stronie tabeli, z największymi spadkami cen w ujęciu rocznym, znalazło się masło, które potaniało o ponad 20 proc., sprzęt fotograficzny oraz cukier. Mocno potaniały też ogórki (choć w porównaniu z wrześniem trzeba było za nie płacić znacznie więcej), oleje czy kapusta.
Poza produktami spożywczymi warto odnotować ponad 20-proc. spadek cen sprzętu fotograficznego i dwucyfrowe obniżki w przypadku ubrań dla dzieci czy ekspresów do kawy.
Ekonomiści wieszczą jednak kres taniejącemu jedzeniu. Według ekspertów Credit Agricole październik był ostatnim miesiącem z ujemną dynamiką cen żywności i napojów bezalkoholowych.
W kolejnych miesiącach dynamika cen w tej kategorii będzie kształtować się w trendzie wzrostowym, co będzie wynikać w dużym stopniu z opóźnionego wpływu szoku na rynku nawozów i nośników energii na ceny żywności – napisali w komentarzu.
Według nich ważnym źródłem wyższej dynamiki cen w tej kategorii będzie również oczekiwany przez nich wzrost cen produktów mlecznych oraz wieprzowiny, wynikający z cyklicznego charakteru tych rynków.
Ponadto, od marca 2027 r. w kierunku wzrostu dynamiki cen żywności będą oddziaływać efekty niskiej bazy – zauważają ekonomiści CA.
Skąd ta inflacja?
Ekonomiści zwracają uwagę, że wraz ze spadkiem wskaźnika inflacji konsumenckiej (CPI), obniżyła się w październiku również tzw. inflacja bazowa netto. Pokazuje ona, jak zmieniały się ceny po wyłączeniu dwóch kategorii: energii i żywności. To bardzo ważna wskazówka dla Rady Polityki Pieniężnej. Inflacja bazowa pokazuje bowiem zmiany cen bez kategorii, na które działania RPP (konkretnie: zmiany stóp procentowych NBP) nie mają wpływu – ruch stopami w Polsce nie przybliży końca wojny w Iranie, ani nie wpłynie na wielkość plonów. Dlatego właśnie zmiany inflacji bazowej (prawdopodobnie drugi raz z rzędu spadła, tym razem poniżej 3 proc. z 3,1 proc. r/r we wrześniu – oficjalne dane NBP poda w poniedziałek) są tak bacznie śledzone w kontekście przewidywania działań polskich władz monetarnych.
Impet inflacji bazowej (zannualizowana średnia odsezonowana zmiana miesięczna) spadł znacząco, a w kategoriach bazowych nie obserwujemy efektów drugiej rundy, których wystąpienie byłoby ważnym sygnałem dla RPP – czytamy w komentarzu Centrum Analiz PKO BP.
Spadek wskaźnika bazowego, który daje paliwo gołębiom (zwolennikom łagodniejszej polityki pieniężnej), stoi jednak w kontrze do tego, co pokazała najnowsza projekcja inflacji. Z tego sporządzonego przez analityków NBP dokumentu wynika, że w przyszłym roku inflacja CPI będzie znacznie wyższa, niż powinna – ma się utrzymywać powyżej celu inflacyjnego. A to oznacza, że RPP, po wielu miesiącach pozostawiania stóp procentowych w spokoju, może się wreszcie zdecydować, by nimi ruszyć.
Choć co do tego, kiedy i w którą stronę, opinie ekspertów są podzielone.
Za wyraźną poprawę bieżącego odczytu inflacji odpowiadał przede wszystkim transport, którego ceny spadły o 6,1 proc. m/m, obniżając wskaźnik CPI o 0,69 pkt proc. Głównym czynnikiem były niższe ceny paliw, na które istotny wpływ miał rządowy program CPN.
W strukturze inflacji nadal widoczna jest większa presja po stronie usług (wzrost o 4,9 proc. r/r) niż towarów (wzrost o 2,9 proc. r/r), co wskazuje na utrzymywanie się krajowych czynników inflacyjnych. Dodatkowym źródłem ryzyka pozostaje polityka fiskalna – wysoki deficyt i ograniczone możliwości konsolidacji wydatków, szczególnie w kontekście zbliżających się wyborów parlamentarnych w 2027 r.
Listopadowa projekcja NBP wskazała na wyższą ścieżkę inflacji w kolejnych latach. Wzrost prognozy na 2027 r. jest szczególnie wyraźny, a NBP wskazał również na przewagę ryzyk w górę dla inflacji w 2028 r. W rezultacie październikowy spadek CPI nie powinien przesłaniać utrzymujących się ryzyk inflacyjnych. Może to skłaniać RPP do bardziej ostrożnego, a nawet restrykcyjnego nastawienia w polityce pieniężnej, choć ewentualne decyzje w tym kierunku są bardziej prawdopodobne w przyszłym roku.
Co RPP zrobi ze stopami?
Zdaniem analityków PKO BP w listopadzie inflacja może ponownie spaść, a do końca 2026 r. pozostanie w granicach dopuszczalnych odchyleń od celu NBP. Według nich większą niepewnością obarczone są prognozy inflacji w styczniu, gdy może wzrosnąć powyżej 4 proc. r/r (m.in. z powodu zakończenia programu CPN i wejścia w życie nowych taryf energetycznych).
Nie widzimy ryzyka podwyżki stóp RPP na posiedzeniu w grudniu, a w drugiej połowie 2027 r., w pozytywnym scenariuszu geopolitycznym wraz z trwałym powrotem inflacji do celu, widzimy przestrzeń do ostrożnych obniżek stóp – przewidują eksperci PKO BP.
Są jednak i tacy, którzy przyszłość stóp procentowych w Polsce widzą zgoła odmiennie. Zdaniem ekonomistów ING RPP jest gotowa do podwyżek stóp na początku 2027 r., ale czeka na informacje co do skali rządowych działań osłonowych w zakresie cen prądu, gazu i paliw. Według nich opublikowane w piątek dane GUS (oprócz inflacji dotyczą też dynamiki PKB w III kwartale 2026 r.) wspierają scenariusz zakładający podwyżki stóp o 50 pkt bazowych – w pierwszym kwartale przyszłego roku.
NBP pozostaje łagodniej nastawiony niż inne banki centralne w regionie i w głównych gospodarkach (Fed, ECB). Bilans ryzyk dla scenariusza stóp jest asymetryczny, tj. widzimy większe szanse dla ewentualnego braku podwyżek niż większej skali zacieśnienia polityki pieniężnej – zastrzegają ekonomiści ING.
Więcej o wpisów o polskiej gospodarce na Bizblog Spider's Web
Jeszcze inaczej widzą sprawy ekonomiści Credit Agricole, według których stopy procentowe wzrosną, ale o 25 pkt bazowych, co dla stopy referencyjnej (głównej stopy procentowej NBP) oznaczać będzie pułap 4 proc. Według tej prognozy podwyżka nastąpi już w styczniu 2027 r.
Podtrzymujemy ocenę, że w najbliższych miesiącach wpływ wyższych cen nośników energii na ceny żywności oraz ceny bazowe nasili się – czytamy w komentarzu CA.
Jego autorzy zwracają przy tym uwagę, że wznowiony w październiku program Ceny Paliwa Niżej (CPN), obejmujący obniżenie VAT i akcyzy na paliwa oraz administracyjny limit ceny detalicznej, ma obowiązywać do końca 2026 r.
W konsekwencji, w krótkookresowych prognozach inflacji uwzględniać należy potencjalny czynnik proinflacyjny związany z zakończeniem programu CPN, co może nasilić obawy RPP o pojawienie się efektów drugiej rundy – zwracają uwagę eksperci CA.
Pierwsze teksty o gospodarce i biznesie publikował w latach 90. w „Pulsie Biznesu”. Pracował w „Życiu” i „Życiu Warszawy”, a po powrocie do „PB” został redaktorem prowadzącym. Współtworzył i kierował miesięcznikiem „EduFakty” oraz dwumiesięcznikiem „Uczę Nowocześnie”, organizował konferencje i wykładał. W 2017 r. pracował w redakcjach ekonomicznych WP, rok później trafił do „Forbesa”. Absolwent dziennikarstwa UW oraz studiów podyplomowych z polityki pieniężnej i bankowości centralnej (INE PAN, NBP).