Koniec tolerancji dla pseudonauki. Rząd szykuje wielką reformę uczelni
Walka z punktozą, ograniczenie biurokracji, a także skuteczniejsza walka z dezinformacją naukową. Rząd przygotował dużą reformę szkolnictwa wyższego, której zakres wykracza poza środowisko naukowe.
W rządowym wykazie prac legislacyjnych pojawił się projekt nowelizacji Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce. Rząd chce narzucić uczelniom obowiązek walki z dezinformacją naukową, a także chce, by wykazywały większą dbałość o rzetelność badań. Projekt zwalcza też punktozę w systemie ocen uczelni, a także ogranicza nadmierną biurokrację.
Walka z fake newsami
Najciekawsze w projekcie jest to, co wykracza poza sprawy stricte uczelniane. Nowa ustawa ma sprawić, że uczelnie przestaną biernie przyglądać się naukowym fake newsom, które są sączone w internecie, a nawet w ich własnych murach – wielokrotnie zdarzało się, że aule uniwersyteckie były wynajmowane na różnego rodzaju antynaukowe, alt-medyczne kongresy czy „wykłady”.
Nowe obowiązki uczelni obejmą walkę z dezinformacją naukową oraz wzmożenie działań popularyzujących naukę w społeczeństwie. Senaty uczelni będą musiały uchwalić kodeksy etyki wspólnoty akademickiej. Ma to wzmocnić przejrzystość i odpowiedzialność środowiska naukowego. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego podkreśla, że zmiany te mają zwiększyć zaufanie społeczne do badań i ograniczyć wpływ niezweryfikowanych informacji.
Więcej w Bizblogu Spider's Web o zdrowiu
A co z innymi zmianami? Projekt wprowadza dwufilarowy system oceny uczelni. Wiceministra nauki Karolina Zioło-Pużuk tłumaczy, że obok dotychczasowej oceny dyscyplin z kategoriami A+, A, B+, B i C pojawi się nowa ekspercka ocena potencjału instytucjonalnego. Będzie ona klasyfikować jednostki jako wyróżniające, pozytywne lub negatywne, uwzględniając strategię rozwoju, jakość środowiska pracy oraz popularyzację wiedzy.
Nowe zasady oceny
Zmienią się zasady oceny. Będzie prowadzona co pięć lat zamiast co cztery lata. Minimalna liczba etatów w dyscyplinie spadnie z 12 do 10. Zmniejszone zostaną wymogi raportowania publikacji, aby ograniczyć nacisk na ilość wyników. Uczelnie z gorszym wynikiem będą mogły po trzech latach wystąpić o ponowną ocenę. W ocenach pracowników zabroni się opierania wyłącznie na osiągnięciach ewaluacyjnych.
Projekt przewiduje zmiany w programach doskonałości IDUB i RID. Od 2033 roku liczba uczelni mogących otrzymać status IDUB wzrośnie z 10 do 12, a okres finansowania wydłuży się z sześciu do ośmiu lat. Jednocześnie poziom zwiększenia subwencji zostanie obniżony z 10 proc. do 8 proc., co ma lepiej rozłożyć środki. Doprecyzowano też warunki wejścia, wymagając realnego prowadzenia kształcenia doktorantów oraz odpowiednich kategorii w dyscyplinach.
Zmiany obejmą także Komisję Ewaluacji Nauki. Jej kadencja zostanie wydłużona do pięciu lat, aby zsynchronizować ją z cyklem oceny. W składzie znajdzie się więcej ekspertów od komercjalizacji badań i transferu technologii do gospodarki. Ma to zwiększyć praktyczny wymiar oceny nauki i jej powiązanie z rynkiem.
