Prawo spadkowe czeka cyfryzacja i przystosowanie do współczesnych realiów. Zmiany w Kodeksie cywilnym zlikwidują przestarzałe formy testamentów, mają ukrócić wyłudzenia i pozwolić na nagranie ostatniej woli telefonem w sytuacjach awaryjnych.
Prawo spadkowe ma przestać być zbiorem archaicznych przepisów bardziej pasujących do czasów "Lalki" niż współczesności. Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego przy Ministerstwie Sprawiedliwości przygotowała projekt zmian dotyczących testamentów. Zniknąć mają niektóre ich formy, a pojawić się nowe możliwości. Ma też spaść ryzyko fałszowania testamentów.
Testament przed kapitanem samolotu
Obecne przepisy przewidują kilka szczególnych sposobów sporządzenia testamentu. Jednym z nich jest testament urzędowy, w którym spadkodawca oświadcza swoją wolę przed odpowiednim urzędnikiem, w obecności dwóch świadków. Projekt zakłada jego likwidację. Powodem ma być przede wszystkim niewielkie praktyczne znaczenie tej formy oraz ryzyko błędów formalnych, które później mogą prowadzić do sporów sądowych.
Zniknąć ma tak zwany testament podróżny. Obecnie przepisy pozwalają sporządzić go na polskim statku lub w samolocie, przed... kapitanem. Według autorów projektu ta forma jest dziś w praktyce nieprzydatna. Zastąpić mają ją rozwiązania lepiej dopasowane do współczesnych warunków.
Czytaj w Bizblog Spider's Web o podatkach
Nowością będzie testament audiowizualny. W wyjątkowej sytuacji, na przykład przy nagłym zagrożeniu życia, ostatnią wolę będzie można utrwalić za pomocą telefonu, tabletu albo innego urządzenia rejestrującego obraz i dźwięk. Nie wystarczy jednak samo nagranie. Oświadczenie będzie musiało zostać złożone w obecności świadków, a nagranie ma pozwalać na jednoznaczne ustalenie, kto je składał.
Sztuczna inteligencja nie namiesza
Świadkowie mają być ważnym zabezpieczeniem nowej formy testamentu. Chodzi nie tylko o potwierdzenie tożsamości osoby składającej oświadczenie, ale także o ograniczenie ryzyka manipulowania nagraniem. Ma to znaczenie zwłaszcza w czasach, gdy technologia pozwala tworzyć realistyczne materiały wygenerowane przez AI.
Zmienić mają się także zasady dotyczące tradycyjnego testamentu ustnego. Dziś w wyjątkowych okolicznościach, gdy istnieje obawa rychłej śmierci, można złożyć oświadczenie w obecności trzech świadków. Później jego treść może być odtwarzana w sądzie na podstawie zeznań świadków. Projekt ma mocniej oprzeć potwierdzanie takiej woli na jej wcześniejszym utrwaleniu, zamiast tylko na ludzkiej pamięci.
Projekt przewiduje też przeniesienie przepisów o testamencie wojskowym bezpośrednio do Kodeksu cywilnego. Obecnie zasady te wynikają z osobnego rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej. Po zmianie regulacje dotyczące szczególnych sytuacji związanych ze służbą wojskową mają znaleźć się razem z pozostałymi zasadami prawa spadkowego.
Dla większości osób niewiele się zmieni, bo będzie można sporządzić testament własnoręczny albo skorzystać z aktu notarialnego. Nowe rozwiązania mają przede wszystkim uporządkować wyjątkowe sytuacje, a także skasować prawne dziwactwa z przeszłości.
Tematyką ekonomiczną zajmuje się od dziesięciu lat. Od 2014 do 2019 r. był dziennikarzem Money.pl, wcześniej współtworzył serwisy Mototok.pl i Biztok.pl w ramach Grupy O2, a następnie Wirtualnej Polski. W Bizblogu pisze o biznesie, prawie i podatkach.