Bank wykryje demencję szybciej niż lekarz. Sprawdź swoją historię rachunku
Zapomnieć o opłatach może przytrafić się każdemu. Jeśli jednak ktoś, kto przez lata skrupulatnie pilnował rachunków, nagle zaczyna się w nich gubić, warto przyjrzeć się tej zmianie. Naukowcy sprawdzają, czy dane finansowe mogą ostrzegać o demencji na długo przed diagnozą.
Jerry był inżynierem elektrykiem. Liczby znał, obliczenia lubił, a na emeryturze podliczał wyniki rozgrywek ligi golfowej, w której uczestniczył razem z żoną Jan. Zajmowało mu to kilka godzin. Z czasem jednak zaczął spędzać przy komputerze cały dzień.
Jan zauważyła, że coś się zmieniło. Mąż coraz dłużej wykonywał zadanie, z którym wcześniej dobrze sobie radził. Przejęła więc domowe finanse, ustawiła automatyczne płatności rachunków i zaczęła prowadzić rozmowy z ich doradczynią finansową. Jak opisał Bloomberg, jej przytomna reakcja pomogła uchronić małżeństwo przed poważnymi stratami.
Jerry zmarł w 2023 r. na chorobę Alzheimera. Byli małżeństwem przez 60 lat. Pierwsze zmiany Jan dostrzegła mniej więcej dekadę przed jego śmiercią. Dopiero z perspektywy czasu drobne trudności ułożyły się w wyraźniejszy obraz choroby.
Pieniądze zaczynają sprawiać kłopoty przed diagnozą
Podobne sygnały od lat obserwuje Sandy Adams, doradczyni finansowa z amerykańskiego Center for Financial Planning. Klient nagle chce wypłacić dużą sumę. Ktoś, kto zwykle doskonale orientował się w swoich sprawach, kilka razy w tygodniu zadaje te same pytania. Inny zapomina o spotkaniu albo o tym, jak dojechać do biura.
– Jeśli nie zwracasz naprawdę bacznej uwagi, możesz tego nie wychwycić – mówi Bloombergowi Sandy Adams.
To obserwacje, które coraz częściej znajdują potwierdzenie w badaniach. Bloomberg przywołuje analizę pokazującą, że u osób, u których później rozpoznano chorobę Alzheimera lub inne otępienie, problemy z terminowym regulowaniem zobowiązań pojawiały się nawet sześć lat przed diagnozą.
Płacenie rachunków wymaga pamięci, ocena inwestycji zdolności analizowania informacji, a rozpoznanie oszustwa krytycznego osądu. Pogorszenie tych umiejętności może szybko odbić się na domowym budżecie.
– Wszystkie obszary ważne dla zarządzania finansami należą zazwyczaj do tych, w które demencja uderza najpierw – wyjaśnia Lauren Hersch Nicholas, ekonomistka zdrowia i profesor medycyny na University of Colorado Anschutz, cytowana przez Bloomberga.
Pojedyncze przeoczenie terminu nie jest podstawą do podejrzewania demencji. Uwagę zwraca powtarzająca się zmiana u osoby, która wcześniej sprawnie zajmowała się swoimi pieniędzmi.
Zanim przyjdzie diagnoza, oszczędności mogą stopnieć
Koszty takich trudności mogą narastać przez lata. W jednym z najnowszych opracowań Nicholas i jej współautorzy porównali majątek gospodarstw domowych osób, u których rozwinęła się demencja, z majątkiem pozostałych.
W ciągu sześciu lat poprzedzających klinicznie rozpoznawalną chorobę różnica między tymi grupami zwiększyła się średnio o niemal 100 tys. dolarów. Według autorów nie tłumaczyły jej wyższe wydatki na leczenie ani niższe zarobki. Za najbardziej prawdopodobną przyczynę uznali pogorszenie zdolności podejmowania decyzji finansowych.
Czy historia płatności może uruchomić alarm?
Naukowcy chcą wykorzystać tę zależność do wcześniejszego wychwytywania zagrożenia. Pracują nad algorytmami, które analizowałyby dane finansowe i wskazywały osoby mogące potrzebować oceny funkcji poznawczych – pamięci i zdolności rozumowania.
Jak opisuje Bloomberg, zespół Carole Roan Gresenz z Georgetown University szuka takich wzorców w tysiącach zmiennych pochodzących z anonimowych danych kredytowych. Nicholas otrzymała z kolei finansowanie na opracowanie modelu sztucznej inteligencji analizującego dwie dekady historii kredytowej.
Liczyłaby się przede wszystkim zmiana zachowania. Osoba, która od dawna miewa zaległości, nie powinna być kierowana na dodatkowe badania tylko z powodu kolejnej spóźnionej płatności. Model musiałby również uwzględniać różnice w sytuacji ekonomicznej badanych.
Jeszcze więcej informacji mogłaby dostarczyć historia zakupów i operacji na rachunku bankowym. Pozwalałaby dostrzec impulsywne wydatki lub transakcje sugerujące, że ktoś padł ofiarą oszustwa. Oznaczałoby to zarazem znacznie głębszy wgląd w prywatne życie klientów.
Pomoc banku ma swoją cenę
Wyobraźmy sobie, że bank zauważa niepokojący wzorzec. Klient zaczyna wykonywać nietypowe przelewy i zapomina o zobowiązaniach. Instytucja mogłaby zareagować, zanim znikną oszczędności. Musiałaby jednak zdecydować, jak daleko może się posunąć.
Czy powinna skontaktować się z rodziną? Wstrzymać transakcję? Kto miałby dostęp do informacji o podejrzeniu problemów zdrowotnych? I jak klient mógłby zakwestionować błędną ocenę?
– Nie sądzę, by banki kiedykolwiek powinny zajmować się diagnozowaniem u klientów zaburzeń poznawczych lub demencji – mówi Bloombergowi Matt Haslinger, odpowiedzialny w M&T Bank za przeciwdziałanie praniu pieniędzy i przestrzeganie przepisów dotyczących tajemnicy bankowej.
Banki już wykorzystują systemy wykrywające oszustwa i próby wykorzystania starszych klientów. Ocena możliwych zaburzeń poznawczych wymagałaby dodatkowych zabezpieczeń. Pomyłka mogłaby utrudnić komuś dostęp do własnych pieniędzy, a wyciek danych o osobach szczególnie podatnych na manipulację byłby prezentem dla oszustów.
Szef redakcji Bizblog.pl. W mediach od 30 lat. Pisze o małym biznesie, podatkach i finansach osobistych. Do Spidersweb.pl przeszedł z Wirtualnej Polski, gdzie najpierw był szefem wydawców Money.pl, a potem zastępcą redaktora naczelnego. Pierwszą posadę w mediach dostał w „Gazecie Wyborczej”, pracował w „Pulsie Biznesu”, „Życiu”, miesięczniku „Pieniądz”, „Businessman Magazine”, Miesięczniku Finansowym „BANK”. W tym ostatnim był redaktorem prowadzącym kilku edycji prestiżowych raportów „Największe banki w Polsce“ oraz „IT@BANK”.