Polskie banki są dobrze przygotowane na ataki, ale długotrwała presja może zakłócić ich działanie – ocenia Paweł Szałamacha z NBP. Dla klientów oznacza to ryzyko problemów z płaceniem i wypłatami. Banki centralne w Europie podają konkretne zalecenia, ile gotówki trzymać w domu i jak przygotować się na awarię.
Paweł Szałamacha, członek zarządu NBP, wystawił polskiemu systemowi finansowemu ocenę „dobry plus”. W rozmowie z agencją Newseria wyjaśnił jednak, dlaczego do piątki jeszcze brakuje.
– Należy zdawać sobie sprawę z tego, że gdyby atak czynników zewnętrznych był długotrwały, uporczywy, powtarzalny, to mogłyby nastąpić przepięcia w systemie. Dlatego moja ocena jest na 4+, nie 5 – powiedział Szałamacha.
Dla osoby stojącej przy sklepowej kasie konsekwencje takich zakłóceń mogą być bardzo proste. Pieniądze są na koncie, ale płatność nie przechodzi. Próba wypłaty z bankomatu też może się nie udać. Wystarczy awaria usług, z których korzystamy przy zakupach, albo przerwa w dostawie prądu.
Bank musi mieć plan awaryjny. Klient też
Szałamacha podkreślił, że w kryzysie liczy się sprawne uruchomienie procedur awaryjnych, gotowość pracowników i możliwość korzystania z zapasowych centrów przetwarzania danych.
– Trudno sobie jednak wyobrazić system odporny na 100 proc., ponieważ ta odporność jest budowana poprzez historię, nasze doświadczenia z poprzednich ataków. W przypadku nowego typu zagrożenia najważniejsza jest odporność i reakcja ludzi na tego typu atak – wskazał członek zarządu NBP.
Zwrócił też uwagę na potrzebę bliższej współpracy banków z energetyką. Instytucje odpowiedzialne za bezpieczeństwo finansowe mają już forum wspólnego działania, ale firmy energetyczne w nim nie uczestniczą. Tymczasem dostęp do prądu ma znaczenie zarówno dla działania banku, jak i bankomatu czy terminala w sklepie.
Jak się przygotować na takie sytuacje? Banki centralne wskazują konkretne kwoty, a także podpowiadają, jakie inne sposoby płacenia warto mieć w zanadrzu.
Ile gotówki zalecają banki centralne?
Kwoty i okres, na jaki mają wystarczyć, różnią się między krajami. Holenderski bank centralny DNB zaleca 70 euro na dorosłego i 30 euro na dziecko na trzy dni. Pozwoli to przetrwać 72 godziny zakłóceń. Pieniądze pokryją najpotrzebniejsze wydatki, m.in. na wodę, jedzenie, leki i transport. Dla dwóch dorosłych i dwojga dzieci daje to 200 euro. DNB zaleca banknoty o niskich nominałach oraz monety, żeby łatwiej było odliczyć należność.
W Szwecji radzą mieć około 1000 koron na dorosłego na tydzień. Riksbank wskazał tę kwotę w rekomendacjach z marca 2026 r. Ma wystarczyć na podstawowe zakupy przez siedem dni. Bank podkreśla, że potrzeby gospodarstw domowych są różne, a nawet mniejsza rezerwa pomaga przygotować się na utrudnienia. Zaleca też różne nominały oraz okazjonalne płacenie gotówką na co dzień, żeby umieć sprawnie z niej korzystać podczas awarii.
W Danii rekomendują około 250 koron na każdego domownika na co najmniej trzy dni. Danmarks Nationalbank wyliczył tę orientacyjną kwotę na podstawie wydatków na żywność, dodając niewielki zapas. Zaleca dostosowanie rezerwy do potrzeb rodziny i tego, ile podstawowych produktów jest już w domu. Przypomina też, że gotówkę trzeba przygotować wcześniej, ponieważ podczas awarii dostęp do bankomatów może być ograniczony.
Telefon może się rozładować. Warto mieć fizyczną kartę
Zalecenia obejmują także przygotowanie kilku sposobów płacenia. Szwedzki i duński bank centralny radzą, żeby gospodarstwo domowe miało fizyczne karty różnych organizacji Awaria jednej z nich może pozostawić możliwość skorzystania z drugiej.
Riksbank zwraca się również do osób, które na co dzień płacą wyłącznie telefonem. Fizyczna karta przyda się, gdy smartfon się rozładuje lub przestanie działać. Trzeba też znać jej PIN. Dodatkową możliwością są płatności mobilne oparte na przelewach, które w niektórych sytuacjach mogą działać mimo problemów z kartami.
Jak oszacować zapas dla rodziny w Polsce?
Zagraniczne kwoty odnoszą się do tamtejszych cen i założeń. Przy ustalaniu własnej rezerwy najlepiej policzyć koszt podstawowych zakupów na kilka dni, uwzględniając liczbę domowników oraz zapasy, które już mamy. Jak już kiedyś liczyliśmy, należałoby mieć minimum 800 zł. Dzisiaj tę kwotę należałoby zwiększyć do 1000-1200 zł.
Podobne podejście zalecają szwedzkie służby odpowiedzialne za przygotowanie na kryzysy. Radzą sprawdzić, co trzeba byłoby dokupić w ciągu tygodnia – przede wszystkim żywność, leki czy paliwo – i oszacować koszt tych zakupów.
W praktyce warto uwzględnić potrzeby dzieci, regularnie przyjmowane leki czy karmę dla zwierząt. Gotówka w drobniejszych banknotach i monetach ułatwi zakupy, gdy sprzedawca będzie miał problem z wydaniem reszty. DNB przypomina przy tym, że taką rezerwę można budować przez kolejne miesiące, odkładając niewielkie kwoty.
Szef redakcji Bizblog.pl. W mediach od 30 lat. Pisze o małym biznesie, podatkach i finansach osobistych. Do Spidersweb.pl przeszedł z Wirtualnej Polski, gdzie najpierw był szefem wydawców Money.pl, a potem zastępcą redaktora naczelnego. Pierwszą posadę w mediach dostał w „Gazecie Wyborczej”, pracował w „Pulsie Biznesu”, „Życiu”, miesięczniku „Pieniądz”, „Businessman Magazine”, Miesięczniku Finansowym „BANK”. W tym ostatnim był redaktorem prowadzącym kilku edycji prestiżowych raportów „Największe banki w Polsce“ oraz „IT@BANK”.