Gminy przestaną kłócić się o granice. Jest porozumienie
Noworoczne kłótnie samorządowców o zmiany granicy gmin to już tradycja, ale jej dni są policzone. Właśnie zawarto porozumienie, które ma ograniczyć konflikty i dać gminom większe gwarancje w procedurze zmiany granic.
Ogłoszono wstępne porozumienie w sprawie nowych zasad zmiany granic gmin w Polsce i ograniczyć coroczne konflikty między samorządami. Propozycje przygotował zespół roboczy działający przy Narodowym Instytucie Samorządu Terytorialnego, a ich celem jest większa stabilność, lepsza ochrona gmin oraz czytelne procedury w sporach terytorialnych, które od lat budzą duże emocje.
Co ma się zmienić?
Prace nad raportem zostały zainicjowane przez MSWiA i trwały od września do listopada. NIST wyjaśnia, że koordynował działania zespołu złożonego z przedstawicieli różnych organizacji samorządowych. Zadaniem grupy było wypracowanie rozwiązań ustawowych, które zmniejszą napięcia i dadzą gminom poczucie bezpieczeństwa przy ewentualnych zmianach granic.
Głównym problemem jest nieprzewidywalność obecnych zasad. Dziś spory o granice wybuchają niemal co roku, często na początku stycznia, destabilizując lokalną politykę i relacje między sąsiednimi gminami. Samorządy narzekają, że takie konflikty utrudniają planowanie inwestycji i podkopują zaufanie mieszkańców do władz.
Pierwsza kluczowa propozycja dotyczy ograniczenia częstotliwości zmian. Zespół zaproponował zasadę, że korekty granic powinny następować raz na kadencję władz samorządowych. Ma to zakończyć „wojny o granice” i wprowadzić większy porządek. Wyjątki przewidziano dla terenów całkowicie niezamieszkałych oraz zmian uzgodnionych przez obie gminy.
Więcej o miastach przeczytasz w Bizblogu:
Drugim punktem rekomendacji jest wzmocnienie roli mieszkańców. Według NIST referendum lokalne powinno stać się regułą przy decyzjach o granicach, a nie tylko dodatkiem do konsultacji. Choć jego wynik nie byłby formalnie wiążący dla rządu, miałby bardzo dużą wagę i stanowiłby kluczowy argument w całym procesie decyzyjnym.
Nowe zasady najwcześniej za trzy lata
Trzecia zmiana dotyczy kontroli sądowej procedury. Propozycja zakłada, że minister właściwy do spraw administracji publicznej wydawałby postanowienie administracyjne, które można byłoby zaskarżyć do sądu. Nie ograniczałoby to kompetencji Rady Ministrów, ale dawałoby gminom realne gwarancje, że procedura została przeprowadzona zgodnie z prawem.
Najwięcej wątpliwości budzi kwestia pieniędzy, czyli rozliczeń między gminami po zmianie granic. Raport NIST wskazuje na konieczność ustawowego uregulowania rekompensat finansowych, bo obecnie przepisy w zasadzie milczą na ten temat. Brak jasnych zasad często prowadzi do sporów o długi, inwestycje i majątek.
Jak wskazuje „Dziennik Gazeta Prawna”, w większości kluczowych spraw udało się osiągnąć porozumienie, a rekomendacje trafiły już do MSWiA. Najtrudniejszy spór dotyczy właśnie rozliczeń finansowych, gdzie stanowiska miast i gmin wiejskich są rozbieżne. Jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, nowe zasady mogłyby obowiązywać od 1 stycznia 2029 r.
