ZUS może po wielu latach uznać, że przedsiębiorca był zgłoszony do ubezpieczeń z niewłaściwego tytułu. Problem pojawia się wtedy, gdy urząd próbuje naprawić sytuację, ale termin na odzyskanie części wpłaconych składek już minął. Po interwencji Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zapowiedziało pilne wprowadzenie zmian w obowiązujących przepisach.
Impulsem do rozpoczęcia prac w rządzie było wystąpienie Agnieszki Majewskiej, Rzecznika MŚP, skierowane 12 czerwca 2026 r. do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Rzecznik zwróciła uwagę na sytuację przedsiębiorców, którym ZUS po wielu latach kwestionuje dotychczasowy tytuł do ubezpieczeń społecznych. W praktyce może to oznaczać konieczność ponownego rozliczenia składek za długi okres, a także problemy z odzyskaniem wpłaconych wcześniej pieniędzy.
Niektóre przepisy, choć formalnie obowiązują od lat, w praktyce mogą prowadzić do dotkliwych konsekwencji dla przedsiębiorców – mówi Agnieszka Majewska, Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców.
ZUS miałby sam poprawiać swoje rozliczenia
Ministerstwo Pracy poinformowało, że przygotowuje projekt nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz innych przepisów. Do Rady Ministrów skierowano już wniosek o wpisanie projektu do wykazu prac legislacyjnych i programowych wraz z oceną skutków regulacji.
To jednak dopiero początek drogi. Nie ma jeszcze gotowej ustawy ani terminu jej wejścia w życie. Przedstawione rozwiązania są na razie założeniami projektu.
Zmiana ma przede wszystkim ograniczyć sytuacje, w których skutki wieloletniej bezczynności albo późniejszej zmiany stanowiska ZUS ponosi przedsiębiorca.
Z przedstawionych przez resort założeń wynika, że ZUS miałby wydawać decyzję określającą właściwy tytuł do ubezpieczeń społecznych. Następnie urząd sam przeksięgowywałby składki między właściwymi kontami i tytułami, bez konieczności angażowania przedsiębiorcy. ZUS miałby również z urzędu obliczać wysokość nienależnie opłaconych składek za cały okres objęty decyzją.
Rolą Rzecznika jest reagowanie na takie sytuacje i inicjowanie zmian systemowych. Cieszę się, że moje wystąpienie spotkało się z reakcją ministerstwa i stało się początkiem prac nad rozwiązaniem tego problemu – podkreśla Agnieszka Majewska.
Termin na zwrot ma ruszać dopiero po decyzji ZUS
Jedną z najważniejszych proponowanych zmian jest nowy sposób liczenia terminu na wystąpienie o zwrot nadpłaconych składek. Obecnie przedsiębiorca może znaleźć się w sytuacji, w której ZUS dopiero po wielu latach uznaje, że składki były opłacane nieprawidłowo, ale jednocześnie część roszczeń o ich zwrot jest już przedawniona. Po zmianie termin miałby rozpoczynać bieg dopiero od dnia doręczenia decyzji określającej wysokość nadpłaty. Przedsiębiorca nie traciłby więc prawa do pieniędzy tylko dlatego, że urząd zajął się jego sprawą po wielu latach.
Projekt ma obejmować także zasady zachowania prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych w przypadku zmiany tytułu ubezpieczenia. To ważne, ponieważ spór z ZUS może dotyczyć nie tylko pieniędzy wpłaconych do systemu, lecz również prawa do zasiłku, emerytury lub innych świadczeń.
Najważniejsze planowane rozwiązania to:
- obowiązek wydania przez ZUS decyzji określającej właściwy tytuł do ubezpieczenia,
- automatyczne przeksięgowanie składek bez angażowania przedsiębiorcy,
- wyliczenie z urzędu całej nadpłaty objętej decyzją,
- rozpoczęcie terminu na żądanie zwrotu dopiero po doręczeniu decyzji,
- ochrona praw do świadczeń po zmianie tytułu ubezpieczenia.
Przedsiębiorcy muszą jeszcze poczekać
Zapowiedź ministerstwa jest istotna, ale nie oznacza, że problem został już rozwiązany. Projekt musi zostać wpisany do wykazu prac rządu, przygotowany, przyjęty przez Radę Ministrów, a następnie uchwalony przez parlament i podpisany przez prezydenta. Dopiero ostateczna treść ustawy pokaże, czy nowe przepisy rzeczywiście ochronią przedsiębiorców we wszystkich przypadkach, w których ZUS po latach podważa wcześniejsze rozliczenia.
Przedstawione rozwiązania są obecnie założeniami projektu ustawy, dlatego będę aktywnie monitorować dalsze prace legislacyjne i przedstawiać stanowisko na każdym ich etapie – zapowiada Agnieszka Majewska.
Rzecznik podkreśla, że ostateczne przepisy powinny skutecznie chronić prawa przedsiębiorców i odpowiadać na problemy zgłaszane przez sektor MŚP.
Jeżeli zapowiadane rozwiązania wejdą w życie w przedstawionym kształcie, odpowiedzialność za uporządkowanie błędnych lub zakwestionowanych po latach rozliczeń w większym stopniu spadnie na ZUS. Przedsiębiorcy nie będą musieli samodzielnie przenosić składek między kontami ani ponosić finansowych skutków tego, że urząd dopiero po długim czasie inaczej ocenił jego sytuację.
Szef redakcji Bizblog.pl. W mediach od 30 lat. Pisze o małym biznesie, podatkach i finansach osobistych. Do Spidersweb.pl przeszedł z Wirtualnej Polski, gdzie najpierw był szefem wydawców Money.pl, a potem zastępcą redaktora naczelnego. Pierwszą posadę w mediach dostał w „Gazecie Wyborczej”, pracował w „Pulsie Biznesu”, „Życiu”, miesięczniku „Pieniądz”, „Businessman Magazine”, Miesięczniku Finansowym „BANK”. W tym ostatnim był redaktorem prowadzącym kilku edycji prestiżowych raportów „Największe banki w Polsce“ oraz „IT@BANK”.