Skóra ogranicza przenikanie substancji z otoczenia do organizmu oraz utratę wody z jego wnętrza. W pełnieniu tych funkcji uczestniczą zarówno zewnętrzna warstwa naskórka, jak i pokrywająca ją cienka powłoka, czyli płaszcz hydrolipidowy. Jaką rolę odgrywa i w jaki sposób współpracuje z pozostałymi elementami ochronnymi skóry?
Płaszcz hydrolipidowy – pojęcie i składniki
Płaszcz hydrolipidowy to określenie cienkiej powłoki pokrywającej powierzchnię skóry. Tworzą go składniki wodne i tłuszczowe. Część wodna pochodzi m.in. z potu, a źródłem lipidów jest przede wszystkim sebum, czyli produkowany przez gruczoły łojowe łój, oraz materiał pochodzący ze złuszczających się komórek naskórka. Płaszcz hydrolipidowy uczestniczy w ograniczaniu utraty wilgoci i utrzymywaniu lekko kwaśnego odczynu powierzchni skóry.
Udział płaszcza hydrolipidowego w ograniczaniu utraty wilgoci
Jedną z funkcji sebum jest wspomaganie ograniczania utraty wody z powierzchni skóry. Jego składniki tłuszczowe tworzą cienki film, który uczestniczy w zmniejszaniu odparowywania wilgoci. Nie jest to jednak całkowicie szczelna powłoka, a obecność płaszcza nie zatrzymuje naturalnej wymiany wody z otoczeniem. Warto przy tym rozróżnić obecność wody na powierzchni skóry od jej utrzymywania w naskórku. Pot dostarcza składników do płaszcza, ale samo pocenie się nie oznacza zwiększenia nawilżenia. Woda z potu odparowuje, umożliwiając oddawanie ciepła, natomiast powierzchniowe lipidy pełnią inną funkcję – pomagają ograniczać utratę wilgoci.
Płaszcz hydrolipidowy i jego wpływ na odczyn powierzchni skóry
Na powierzchni skóry panuje zwykle lekko kwaśne środowisko. W jego tworzeniu uczestniczą między innymi składniki potu oraz wolne kwasy tłuszczowe obecne w powierzchniowej powłoce. Część tych kwasów powstaje podczas rozkładu trójglicerydów sebum przez enzymy mikroorganizmów. Kwaśne środowisko ma znaczenie dla aktywności enzymów działających przy powierzchni skóry oraz dla warunków życia obecnych na niej drobnoustrojów. Płaszcz hydrolipidowy uczestniczy w kształtowaniu tych warunków, choć nie jest jedynym czynnikiem wpływającym na pH.
Płaszcz hydrolipidowy a mikroorganizmy skóry
Bakterie, grzyby i inne mikroorganizmy naturalnie występujące na skórze tworzą jej mikrobiotę. Jej skład zależy m.in. od wilgotności, odczynu i dostępności substancji odżywczych na powierzchni ciała. Niektóre mikroorganizmy rozkładają lipidy płaszcza, a powstające w ten sposób związki zmieniają lokalne środowisko. Relacja jest więc dwustronna: skład powierzchniowej powłoki wpływa na mikroorganizmy, a ich aktywność modyfikuje obecne w niej substancje.
Płaszcz hydrolipidowy i jego zróżnicowany skład
Gruczoły łojowe nie są rozmieszczone w skórze równomiernie. Występują licznie m.in. na czole, brodzie i w górnej części pleców. Z kolei na wewnętrznych powierzchniach dłoni i na podeszwach stóp nie ma ich wcale. Udział sebum w powierzchniowej powłoce jest więc różny w poszczególnych okolicach. Znaczenie ma również wiek. Aktywność gruczołów łojowych wzrasta w okresie dojrzewania, pod wpływem hormonów, a w późniejszych latach może się zmniejszać. Płaszcz hydrolipidowy nie jest więc jednolitą warstwą o takim samym składzie przez całe życie.
Płaszcz hydrolipidowy skóry a jej pielęgnacja
W codziennej pielęgnacji znaczenie ma łagodne oczyszczanie, które nie usuwa nadmiernie naturalnych lipidów z powierzchni skóry. Służą temu krótkie kąpiele w ciepłej, ale nie gorącej wodzie, stosowanie delikatnych środków myjących oraz osuszanie ciała przez przykładanie ręcznika, bez intensywnego pocierania.
Pielęgnacja obejmuje również nawilżanie i natłuszczanie. Kosmetyki różnią się przeznaczeniem: mogą służyć do pielęgnacji całego ciała, dłoni lub wybranych miejsc, takich jak łokcie czy pięty. Takie zróżnicowanie występuje również w linii Cremobaza firmy Farmapol, obejmującej kremy i balsam do ciała. Przy wyborze konkretnego produktu znaczenie mają jego skład, przeznaczenie i sposób użycia.