Europa obawia się utraty technologicznej niezależności, demokracja mierzy się z rosnącą koncentracją władzy, a obywatele coraz częściej tracą kontrolę nad cyfrowymi usługami, z których korzystają. Do tego dochodzą wyzwania demograficzne, gospodarcze i niepewność dotycząca przyszłości pracy. Czy odpowiedzią na te problemy może być optymizm? Podczas zakończonego 18 listopada Open Eyes Economy Summit 2026 w Krakowie przekonywano, że mimo licznych zagrożeń nie jesteśmy bezradni. Przyszłość zależy również od tego, jaką gospodarkę, jakie instytucje i jakie relacje społeczne zdecydujemy się budować.

– Open Eyes Economy Summit zawsze był i mam nadzieję, że zawsze będzie o nadziei, przede wszystkim o nadziei – mówił Bartłomiej Biga, wiceprzewodniczący Rady Programowej OEES, podsumowując 11. edycję Kongresu.
To nieoczywiste przesłanie wydarzenia, podczas którego wiele miejsca poświęcono zagrożeniom dla demokracji, rosnącej potędze globalnych korporacji, bezpieczeństwu Europy czy słabościom współczesnego kapitalizmu. A jednak to właśnie przekonanie o możliwości zmiany rzeczywistości połączyło rozmowy prowadzone przez dwa dni na ośmiu scenach ICE Kraków.
Między przyszłością europejskiego przemysłu, jakością usług cyfrowych, kondycją polskich samorządów i zdrowiem pracowników istnieje bowiem więcej powiązań, niż mogłoby się wydawać.
Europa potrzebuje sprawczości
Jednym z tematów drugiego dnia Kongresu była zdolność Europy do wykorzystywania własnego potencjału gospodarczego i technologicznego. Dyskusję otworzyło wystąpienie Macieja Wituckiego, prezydenta BusinessEurope, zatytułowane „Jeszcze Europa nie zginęła”, poświęcone konkurencyjności europejskiej gospodarki i przyszłości wspólnego rynku.

Podczas późniejszej debaty o samodzielności technologicznej Europy uczestniczki i uczestnicy zwracali uwagę na trudności w komercjalizacji innowacji. Sam potencjał naukowy nie wystarczy, jeśli osiągnięcia europejskich badaczek i badaczy nie przekładają się na rozwój przemysłu i konkurencyjnych przedsiębiorstw.
– Nie przespaliśmy rewolucji, ale jesteśmy na skraju przegrania wyścigu o innowacje. Mamy wiele ciekawych pomysłów i odnosimy sukcesy, ale słabo nam wychodzi komercjalizowanie tych idei – mówił Mario Voigt, premier Wolnego Państwa Turyngii.
Z tej perspektywy nowe znaczenie zyskuje również debata o local content, czyli zwiększaniu udziału krajowych firm w strategicznych inwestycjach. W przypadku transformacji energetycznej stawka wykracza poza to, kto zrealizuje konkretne zamówienie. Chodzi o to, czy środki przeznaczane na wielkie projekty przełożą się na rozwój kompetencji, technologii i przedsiębiorstw zdolnych konkurować także poza Polską.
– W local contencie nie chodzi o protekcjonizm, tu chodzi o konkurencję i budowanie polskiego łańcucha dostaw, który będzie mógł konkurować z firmami zagranicznymi jak równy z równym – podkreślała Alicja Wąsowicz, dyrektorka Departamentu Zarządzania Zakupami w PGE Polskiej Grupie Energetycznej.
Przyszłość europejskiego przemysłu i rozwój polskich dostawców to dwie skale tego samego wyzwania. Europa potrzebuje własnych kompetencji, aby współpracować z globalnymi partnerami na równych zasadach, a polskie przedsiębiorstwa – dostępu do inwestycji, które pozwolą te kompetencje rozwijać.
Wygoda ma swoją cenę. Czy oddajemy kontrolę nad technologią?
Problem niezależności dotyczy również każdego, kto korzysta z internetu, platform cyfrowych czy narzędzi sztucznej inteligencji.
Usługi technologiczne miały ułatwiać codzienne życie. Tymczasem użytkownicy coraz częściej stają się zależni od rozwiązań, których zasad działania nie rozumieją i na które mają niewielki wpływ. Nawet pogarszająca się jakość usług nie zawsze oznacza możliwość łatwego wyboru konkurencyjnej oferty.
O tym problemie mówiła podczas OEES Linn Høgåsen z Norweskiej Rady Konsumentów. Wskazywała, że ograniczone możliwości zmiany dostawcy usług cyfrowych są również problemem konkurencji.

Dyskusja prowadziła do pytania o granice władzy największych firm technologicznych. Skoro coraz więcej elementów codziennego życia zależy od prywatnych platform, kto powinien ustalać zasady ich działania?
– Brak kontroli nie jest fatum – jest wyborem politycznym – wskazywał Michał Krzykawski z Uniwersytetu Śląskiego, członek Rady Programowej OEES.
Jeżeli sposób funkcjonowania cyfrowego świata jest rezultatem konkretnych decyzji gospodarczych i politycznych, może również zostać zmieniony. Dlatego uczestniczki i uczestnicy debat zwracali uwagę na potrzebę prowadzenia polityki technologicznej, której punktem wyjścia będą cele społeczne, a nie wyłącznie rozwój kolejnych narzędzi.
Silne instytucje potrzebują silnych wspólnot
O ile europejski przemysł mierzy się z globalną konkurencją, o tyle polskie samorządy muszą znaleźć odpowiedź na wyzwania, które rozgrywają się znacznie bliżej mieszkańców.
Depopulacja, starzenie się społeczeństwa i rosnące koszty utrzymania usług publicznych zmieniają warunki funkcjonowania miast. Nie wszystkie te problemy da się rozwiązać większym budżetem czy nowymi inwestycjami infrastrukturalnymi. Podczas dyskusji o przyszłości samorządności zwracano uwagę na potrzebę długofalowego planowania, dostosowywania instytucji do zmieniających się warunków i wzmacniania współpracy lokalnej.
Znaczenie relacji międzyludzkich powracało także w rozmowach o kondycji współczesnych firm.
Przedsiębiorstwa funkcjonują w rzeczywistości, w której zmiany technologiczne i gospodarcze następują coraz szybciej. Od pracowników oczekuje się elastyczności, a od kadry zarządzającej – podejmowania decyzji w warunkach niepewności. Jednocześnie procedury, strategie i dodatkowe benefity nie wystarczą do budowania zdrowych organizacji.
Podczas sesji poświęconych Indeksowi Zdrowych Firm rozmawiano o znaczeniu kultury organizacyjnej, jakości relacji i odpowiedzialnego przywództwa.
– Zmiana może dawać ból albo dawać radość. Potrzebna jest refleksyjność i sprawczość – mówił Bogdan de Barbaro, psychiatra i psychoterapeuta, podczas spotkania „Gabinet psychoterapeutyczny dla firmy”.
Choć wyzwania miast i przedsiębiorstw różnią się skalą, oba obszary potrzebują podobnych fundamentów: zaufania, współpracy i instytucji, które potrafią dostosowywać się do nowych warunków.
Młodzi nie chcą tylko obserwować przyszłości
W debacie publicznej młode pokolenie często przedstawiane jest przez pryzmat niepewności, lęku o przyszłość czy trudności z odnalezieniem się na rynku pracy. Podczas OEES wybrzmiał jednak inny obraz.
Scena Młodych pokazała zainteresowanie sprawami publicznymi, gotowość do dyskusji o wyzwaniach państwa i potrzebę realnego wpływu na otaczającą rzeczywistość.
W rozmowie o przyszłości pracy młode uczestniczki i uczestnicy wskazywali, że bezpieczeństwo finansowe nie musi oznaczać rezygnacji z elastyczności, a rozwój zawodowy nie powinien odbywać się kosztem życia prywatnego.
– Elastyczność i stabilność tylko pozornie się wykluczają. W rzeczywistości mogą się uzupełniać – mówiła Wiktoria Nowak, współzałożycielka projektu GenbOOst.
Dla Bartłomieja Bigi właśnie zaangażowanie młodych było jednym z powodów do optymizmu. Podsumowując Kongres, wskazywał, że nie dostrzegł na Scenie Młodych przypisywanego kolejnym pokoleniom nihilizmu, lecz konstruktywne podejście do wyzwań i gotowość do działania.
Źródła nadziei widział także w sile lokalnych wspólnot oraz zmianach zachodzących w polskiej energetyce. To sygnały, że nawet w obszarach, które od lat mierzą się z poważnymi problemami, możliwe jest wypracowanie nowych rozwiązań.
Czy kapitalizm i demokracja mogą znów działać na wspólną korzyść?
Wszystkie te wątki prowadzą do pytania, które znalazło się w centrum tegorocznej edycji OEES: jak powinny wyglądać relacje między biznesem a demokracją?
Stabilne instytucje, uczciwa konkurencja i przewidywalność prawa są podstawą funkcjonowania gospodarki. Jednocześnie nadmierna koncentracja kapitału i wpływu politycznego może podważać mechanizmy, na których opiera się zarówno demokratyczne państwo, jak i wolny rynek.
– Demokracja daje dwie podstawowe rzeczy: stabilność i przewidywalność – mówił Piotr Wachowiak, rektor Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, podczas wystąpienia poświęconego przywództwu i odpowiedzialności.
W końcowym podsumowaniu OEES Bartłomiej Biga ostrzegał przed kapitalizmem oligarchicznym, w którym władza państwowa i wielki kapitał zaczynają tworzyć układ osłabiający demokratyczną kontrolę oraz rynkową konkurencję.
Odpowiedzią na te problemy powinna być naprawa gospodarki rynkowej, tak aby tworzyła wartość nie tylko dla akcjonariuszy, lecz również dla pracowników, konsumentów i całego społeczeństwa.
– Naszym celem jest zarówno bronienie demokracji, jak i bronienie biznesu – podkreślał Biga.
Również rozmowa Swiatłany Cichanouskiej, liderki białoruskiej opozycji demokratycznej, i Marka Leonarda, dyrektora Europejskiej Rady Spraw Zagranicznych, pokazała, że wolność, bezpieczeństwo i samodzielność wymagają odpowiedzialnych decyzji. Cichanouska przypominała o prawie społeczeństw Białorusi i Ukrainy do współdecydowania o przyszłości Europy, a Leonard zwracał uwagę na potrzebę budowania europejskiej zdolności do zapewnienia własnego bezpieczeństwa.

Nadzieja nie zastępuje działania. Jest jego początkiem
– Wartości nie dzieją się same; za każdą z nich stoją ludzie – mówiła Kinga Taćkiewicz, dyrektorka generalna Open Eyes Economy Summit, podczas zamknięcia Kongresu.
W tegorocznej edycji wydarzenia uczestniczyło 5200 osób stacjonarnie i online. Na ośmiu scenach wystąpiło 350 mówczyń i mówców, a program obejmował ponad 100 punktów.
Za tą skalą stoją nie tylko ekspertki, eksperci i uczestnicy debat, ale także organizacje, instytucje, partnerzy oraz wolontariuszki i wolontariusze, którym podczas zakończenia Kongresu poświęcono szczególne podziękowania.
Od początku ruch Open Eyes Economy opiera się na przekonaniu, że gospodarka, kultura, polityka, technologia i życie społeczne nie są oddzielnymi światami. Wzajemnie na siebie oddziałują, a rozwiązywanie współczesnych problemów wymaga dostrzegania powiązań między nimi. Tę perspektywę opisuje idea „Connect the dots” – łączenia kropek, czyli poszukiwania rozwiązań poprzez spotkanie różnych doświadczeń, wiedzy i punktów widzenia.
Podczas 11. edycji OEES szczególnie wyraźnie wybrzmiało przekonanie, że największym zagrożeniem może być utrata wiary we własną sprawczość.
Nie mamy wpływu na wszystkie procesy zachodzące w globalnej gospodarce. Możemy jednak decydować o tym, jak rozwijamy krajowe przedsiębiorstwa, jak projektujemy usługi publiczne, jakie zasady wyznaczamy technologiom i jak budujemy relacje w naszych społecznościach.
Przyszłość nie jest więc przesądzona. I właśnie dlatego warto patrzeć na nią z nadzieją.
11. edycja Open Eyes Economy Summit odbyła się 17–18 listopada w Centrum Kongresowym ICE Kraków. Kolejna odsłona Kongresu została zaplanowana na 23–24 listopada 2027 roku.